الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )
140
المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )
زرب : الزَّرَابِي - جمع - زُرْب - نوعى لباس نيكو و آراسته كه منسوب به جائى است و به صورت تشبيه و استعاره ، در آيه : ( وَ زَرابِيُّ مَبْثُوثَةٌ « 1 » - 16 / غاشيه ) يعنى : زير اندازهاى زيبا و گسترده و پهن شده . زَرْب و زَرِيبَة : رمهگاه و جاى گوسفندان و نيز زير انداز تير انداز . زرع : الزَّرْع : روياندن ، و حقيقت آن مربوط به امور الهى است نه بشرى . در آيه : ( أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ - 64 / واقعه ) كه شيار كردن ، كشت كردن ، آماده كردن زمين را و بذر افشاندن را به انسانها نسبت داده است ( كشت ، داشت ، برداشت ) . و لذا - زَرْع - يعنى رويانيدن را از قدرت و توان آنها نفى نموده است و به خودش نسبت داده است . و هر گاه - زَرْع - به بنده نسبت داده شود براى اين است كه او فاعل اسبابى
--> لباس حقّ و با بيان حقّ اداء شود آواى فطرت و ايمان زاست و نيازى به ظاهرسازى و طلا كارى سخنان نيست . ( 1 ) زَرابِيُّ - را عدّه كمى از لغت نويسان به بالش و متّكا معنى كردند كه به قرينه صفت - مَبْثُوثَةٌ - كه بعد از زَرابِيُّ - آمده است و به معنى پهن و گسترده شده است مىفهميم كه معنى - زَرابِيُّ - فرش و زير انداز است در حديثى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آمده است « محادثه العالم على المزابل خير من محادثه الجاهل على الزّرابى » يعنى همصحبتى و گفتگو نمودن با عالم بر خاك و خاشاك نيكوتر است از همصحبتى جاهل بر فرشهاى زيبا . در اين حديث شريف تقدير و تشويق پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را بر شكوهمندى مقام علم و عالم به خوبى در مىيابيم و نيز بى اعتبار دانستن نادانى و جهل را هر چند كه بر فرشهاى زيبا و ثروت و سرمايه باشد . ازهرى مىگويد : زرابى - همان فرش و زير انداز است ( بسط ، و طنافس ) فرّاء نيز همين را مىگويد : و از قول ابن زرين نقل مىكند كه : زرابى در اصل گياهان و سبزههائى است كه به رنگهاى زرد و سرخ و سبز به نظر مىآيد و چون در فرشها هم همين رنگها ديده مىشوند لذا آنها را به شباهت همان گياهان رنگين - زرابى - گفتهاند مثل عبقرى - در بارهء لباس و فرش ( كافى 1 / 39 - مجمع البحرين 2 / 78 - تهذيب اللّغه 13 / 199 ) .