بدين‌گونه تو را بىنياز كرد ؟ گفت : آيهء وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً . آنگاه گفت : هركس به دستور اين آيت ، تقوى شعار خود كند ، از سه كار سخت در امان است : يكى شبههء حلال و حرام دنيا ، ديگرى درد و رنج جان كندن ، سوّمى سختيهاى روز رستاخيز ! سوره 65 آيه 3 3 - وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ آيه . اين آيه در وصف مرد درويشى است كه پسرى داشت اسير مشركان شده بود ، پدر نزد پيغمبر آمد و از فراق فرزند ناليد حضرت او را به صبر و تقوى امر داد ، آن مرد به زن خود دستور پيغمبر را بگفت : زن گفت : نيكو دستورى است و بر آن عمل كردند ، چندى نگذشت كه پسر با گلّه گوسفند آمد و گفت : من اين‌ها را از اسيركنندهء خود با اغفال او گرفتم ! پدر حكم او را از رسول خدا پرسيد ، حضرت حلال بودن آن را پاسخ داد و فرمود : اين است نتيجهء صبر و تقوى ! . . . وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ . آيه . توكّل آفتابى است كه از برج سعادت تابد ، بادى است كه از سراى قرب وزد ، بوئى است كه بشارت وصل آرد ، منزلى شريف و مقامى بزرگوار ، و درجه‌ايست كه دست هر بىقدرى به او نرسد . آن جوان‌مردان كه قدم در ميدان توكّل نهادند ساكنان عالم قرآن بودند ، پادشاهان جهان هدايت و مستان شراب نيستى ، عظيم روشى داشتند كه دنيا در راهشان افتاد با او انس نگرفتند ، گوشها را بستند تا هيچ نبايد شنيد ! ديده‌ها را از هرچه نشان حق نداشت بستند و گفتند ما تنها يكى را خوانيم و يكى را دانيم ، از همه عالم او ما را بسنده و همه كارها را سازنده است . خطاب وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ خطاب عموم است و همه مردم از اهل تكليف در زير اين خطابند ، ولى مصطفى را خطاب خاصّ توكّل رسيد كه فرمود : وَ تَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لا يَمُوتُ ( اى محمّد ) ، توكّل به خداى ازل و ابد كن كه هرگز نمىميرد ، يعنى رازى كه گوئى با من گوى ، كه از رازت آگاه منم ، گفتار فرزند آدم از سر زبان است و گفتار تو از ميان جان است ، دريغ باشد كه با ايشان رازگوئى ، همه با من گوى كه قدر تو من دانم ، اى مهتر فرزند آدم ، آفرينش به حرمت و بزرگى قدم تو بر پاى است ، گرنه وجود تو بودى نه عالم بودى نه آدم : گرنه سببش تو بودى اى دُرّ خوشاب * آدم نزدى دمى در اين كوى خراب سوره 65 آيه 10 10 - فَاتَّقُوا اللَّهَ يا أُولِي الْأَلْبابِ الَّذِينَ آمَنُوا قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً . آيه . خداوند با بعثت پيغمبر بر بندگان منّت نهاد و فرمود : ما اين مهتر عالم را به شما مردم فرستاديم تا شما را يارى و يادگارى باشد ، نامهء ما بر شما خواند ، پيغام ما به شما رساند ، گم‌شدگان را به راه نجات خواند ، مهجوران را از زحمت هجران به رحمت وصال آرد ، سراپردهء كفر و گمراهى براندازد بساط شريعت بگستراند ! اى محتشمان عالى ، و اى محترمان اولاد آدم ، اى عقلاء عرب و عجم ، خدمت و حشمت او را كمر بنديد ، عزّت و مرتبت از متابعت او جوئيد ، دل در شفاعت او بنديد ، بندگى او را زندگى ابد دانيد ، چه نيك سخنى كه عزيزى در وصف او گفته : ديو را ديوى فروريزد همى در عهد تو ! * آدمى را خاصه با عشق تو كى ماند جفا ؟ نى تو درّى بودى اندر بحر جسمانى يتيم ؟ * فضل ما تاجيت كرد از بهر فرق انبيا !