يكى از بزرگان عرفاء گويد : هلاك دين مرد از دو چيز است : يكى خودبينى و خودپسندى و ديگرى نوميدى ! كه هركس در خود نگرست و خودبين شد ، از طلب خود را بىنياز داند ! و هركس نوميد شد از طلب فروايستد و سستى در او آيد و عبادت نيز نكند ! نعمت و نقمت : هرچه خدا از بهر مردم آفريده از چهار قسم بيرون نيست : يكى آنكه در هر دوجهان پسنديده است و آن دانائى و خوى نيك است و در حقيقت نعمتى است كه همه دلها و طبعها به آن گواهى دهد . دوّم - آنكه هم در اين دنيا و هم در آخرت زيان‌بخش و ناپسند است و آن نادانى و بدخوئى است كه همه طبعها از او رميده و نزد خردمندان نكوهيده است . سوّم - آنكه در اين جهان سبب آسايش است و راحت ، و در آن جهان سبب رنج و محنت ! و آن نعمت و زينتهاى دنيا است ! كه نادانان آن را نعمت شمرند و دانايان نقمت ! مانند عسلى كه در آن زهر باشد كه جاهل ظاهر آن را بيند و نعمت داند و عالم تعبيهء آن را شناسد و بلا داند و نخورد ! چهارم - آنكه در اين جهان مايهء رنج است و دشوارى و در آن جهان همه راحت است و شادى ! و آن رياضت و مجاهدت و مخالفت با شهوت است ، كه مرد عاقل آن را بلا شمرد ، و عارف آن را عين نعمت داند ، همچون داروى تلخ كه نزد بيمار رنج است ليكن درمان و شفا در پى دارد ! و اين رنج در راه آن نعمت گران نيست ! 89 - وَ يَوْمَ نَبْعَثُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً . آيه . روز رستاخيز هر امّتى با پيمبر خويش بيايد و هيچ امّتى و پيمبرى از حيث عظمت و فضيلت به درجهء امّت اسلام و پيمبر آن نرسد . . . . وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ . آيه . در اين كتاب ( قرآن ) بيان هر چيزى است كه براى پيروان آن شفا و نعمت و روشنائى ، و براى كافران و منكران محنت و تاريكى است . [ آيات 105 - 90 ] ( تفسير لفظى ) 90 - إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبى وَ يَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ خداوند به درستكارى و دادگرى و نيكوكارى و به دادن حقّ خويشان و نزديكان فرمان مىدهد و از بخل و دشنام و كارهاى زشت و ستم نهى مىكند ، و پند مىدهد تا مگر شما پند گيريد و حقّ دريابيد . 91 - وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذا عاهَدْتُمْ وَ لا تَنْقُضُوا الْأَيْمانَ بَعْدَ تَوْكِيدِها وَ قَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ . به عهدى كه با خدا بستيد وفا كنيد و سوگند خودتان را پس از آنكه حكم كرديد مشكنيد ( درحالىكه ) خداوند را ميانجى و بر خود گواه و كفيل گرفتيد ، كه خداوند مىداند هر كارى را كه مىكنيد . 92 - وَ لا تَكُونُوا كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَها مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكاثاً تَتَّخِذُونَ أَيْمانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ أَنْ تَكُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرْبى مِنْ أُمَّةٍ إِنَّما يَبْلُوكُمُ اللَّهُ بِهِ وَ لَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ ما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ مانند آن زن مباشيد كه پشم رشتهء خود را بازشكافت و بازگشاد ، پس از آنكه آن را تافت ناتافت و پاره‌پاره كرد ، شما سوگندهاى خود را در حيلت به كار مىگيريد براى آنكه گروهى توانگرتر و تواناتر از گروه ديگر باشيد ! همانا خداوند شما را به توانگرى و درويشى آزمايش مىكند و روشن خواهد كرد براى شما در روز قيامت آنچه باهم اختلاف داشتيد . 93 - وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ لكِنْ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ وَ لَتُسْئَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ . اگر خداوند خواستى ، شما را يك امّت قرار دادى و به يك حال و به يك دين ، لكن بيراه مىكند او را كه خواهد و به راه مىآورد او را كه خواهد و شما از هر كارى كه مىكنيد پرسيده خواهيد شد . 94 - وَ لا تَتَّخِذُوا أَيْمانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِها وَ تَذُوقُوا السُّوءَ بِما صَدَدْتُمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ لَكُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ . سوگندهاى خود را چارهء كژى در ميان خويش مسازيد ، تا گامهاى ثابت شما نلغزد و به سبب آنكه از راه خدا برگشتيد عذاب بد بچشيد و شما راست عذابى بزرگ .