ستارگان و ماه و خورشيد ) » و « باب فى انبلاج الصبح ( : بابى در دميدن صبح ) » و « باب فى الريح ( : بابى درباره باد ) » و « باب فى الرّعد و البرق ( : بابى درباره رعد و برق ) » و بابهاى ديگر . ابن الطبيب در اين روش با ابن ابى عون اتّفاق دارد ، و شايد گام جاى گام او نهاده است . و اگر در اين دو كتاب نظر كنيم ، ميان ابن ناقيا ( از يك‌سو ) و ابن ابى عون و ابن الطبيب ( از سويى ديگر ) تفاوتى به سزا مىبينيم ؛ كه اوّلى از تشبيهات قرآن طبق ترتيب سوره‌ها و آيات سخن به ميان آورده ، و به بررسى و شرح و مقايسه آنها پرداخته ، و نظر خود را در بسيارى از مسائل اظهار نموده است ؛ در صورتى كه آن دو نفر ديگر تشبيهات كلام عرب را بدون تحليل يا شرح يا مقايسه‌اى ياد كرده‌اند ، و از اينجا به روشنى ارزش كتاب الجمان فى تشبيهات القرآن در مقام بحثهاى قرآنى و بلاغى آشكار مىگردد ، و اهميّت كار ابن ناقيا در اين بحثهاى تازه‌اى كه در مورد آنها ، بر او پيشى گرفته نشده ظاهر مىشود ؛ هر چند ديگران مانند ابو عبيده و سيّد رضى به صورت كلّى سخن از مجازات قرآن به ميان آورده‌اند . پس از اين همه ، كتاب الجمان مرجع مهمّى در بررسى تفسير قرآن و بلاغت عربى ، و ادب بلندپايه ، مىباشد ، و منبع جالبى است كه آدمى مىخواند و يك جوّ معنويى را احساس مىكند كه آيات كتاب حكيم ، آن را منعكس مىنمايد ، و در مىيابد كه در آستانه ادبى جاويد قرار گرفته كه با تمام سربلندى و عزّت در طول روزگار مبارز مىطلبد . و شايد اين كتاب نقطه عطف تازه‌اى براى بررسيهاى قرآنى جديد ، و بحثهاى بلاغى بديع باشد ، و شايد روزى از روزها بسوى آن روى آوريم . امّا در مورد نسخه خطّى كتاب الجمان : از اين كتاب يك نسخه منحصر بفرد در كتابخانه اسكوريال « 92 » موجود است كه با خطّ نسخ زيبا و با حركت‌گذارى نوشته

--> ( 92 ) - Escurial : اسكوريال كتابخانه‌اى است مشهور در قصبه اسكوريال ( اسپانيا ) . لغت‌نامه دهخدا ، شماره 11 ، ص 2472 . - م .