مىكنم ، و معانى گوناگون و تشبيهات متداول را همراه با بيتهاى بديع و نادر تحليل مىنمايم ، و بر اجمالى از سخن كه تو را در آن بهره و لذت و تربيت و ادب باشد ، بسنده مىكنم ، و از اطاله كلام كه خستگى آفرين است خوددارى مىورزم ، و آن كتاب را كتابى در « مثلها » و كتابى دربارهء « استعاره » به دنبال مىآورم ، و كتاب التشبيهات را با نام خدا با تشبيهات خالق اشيا - جلّ و عزّ - در كتابش ، آغاز مىنماييم ، كه آن كتاب كاملترين شاهد ، و روشن‌ترين دليل است . » « 90 » آنگاه مثالهاى اندكى از آيات قرآن كريم - بدون اين كه شرح يا توضيحى بر آنها بنگارد - ياد مىكند ، و از آن پس خاطرنشان مىسازد كه عرب به‌وسيله « كأنّ » ، و « كمن » و « كاف » و « مثل » و « كما » و « كمثل » و « كامثال » و « تخال ( : مىپندارى ) » و « تظنّ ( : گمان مىكنى ) » و « تكاد ( : نزديك است ) » و به وسيله ادواتى نظير آنها ، تشبيه را بيان مىكند . و هرگاه شاعر نتواند با اظهار يكى از اين ادوات وزن شعر را استوار سازد ، آن را در تقدير مىگيرد . » وى بيان بابهاى تشبيه را بدون مقايسه و تحليل آغاز مىكند ، و از جمله بابهايى كه بيان نموده عبارت است از : « باب فى الثريّا ( : بابى درباره ستاره ثريا ) » « باب فى وضوح الصبح ( : بابى در روشنى صبح ) » ، « باب فى الحرباء ( : بابى دربارهء كرباسو [ : مارمولك ] ) » ، باب فى المصلوب ( : بابى دربارهء شخص به دار آويخته شده ) » ، « باب فى الفرس ( : بابى دربارهء اسب ) » ، « باب فى الطّرد و الظّفر « 91 » » و بابهاى بسيار ديگر . امّا ابن الكتّانى الطّبيب ، وى مثل چنين مقدّمه‌اى در كتابش بيان نكرده ، و تنها با بيان تشبيهات اهل اندلس آغاز كرده ، و نخستين باب آن تشبيهات عبارت است از : « باب من التشبيهات فى السّماء و النجوم و القمرين ( : بابى از تشبيهات دربارهء آسمان و

--> ( 90 ) - كتاب التشبيهات ، ص 1 - 2 . ( 91 ) - شايد مقصود از آن باب ، تعقيب شكار و رسيدن و گرفتن آن باشد يا راندن دشمن و پيروز شدن بر او . - م .