عبد الله بن محمد ابن ناقيا ( ابن ناقيا البغدادي ) ( مترجم : ميرلوحى )
37
الجمان في تشبيهات القرآن ( فارسى )
با وجود آن ، در كتاب ابو عبيده ، بسيارى از مسائل بلاغت مانند تشبيه و استعاره ، و كنايه ، و تقديم و تأخير ، و ايجاز ، و التفات ، و معناى استفهام ، و نقل آن به معناى تقرير و تثبيت ، و ظهور خبر در مظهر استفهام وجود دارد . روش مؤلف ( ابن ناقيا ) در بررسى اين مسائل ، روش لغويانى ( دانشمندان علم لغت ) است كه تحت تأثير دانشمندان علم كلام ، و استعمال بسيار قياسهاى عقلى ايشان قرار نگرفتهاند ، پس وى از آيه ، سخن به ميان مىآورد ، و آن را تفسير مىكند ، و براى تفسير آن از لغات غريبى كه به ياد دارد كمك مىجويد ، و از آنها براى درستى فهم و بينش خود درباره سبكهاى بليغان عرب ، شاهدها برمىگزيند . ابو عبيده كتابش مجاز القرآن را طبق ترتيب سورهها و آيات قرآن مرتّب ساخته است ، وى در آن روش همانند مفسّرانى است كه در تفسير خود همين شيوه را پيش گرفتهاند . در ( بخش ) سوره بقره مىگويد : ( الم ) الف ، و لام ، و ميم ساكن است ، چون از ( حروف هجا ) است ، و بر حروف هجا إعراب وارد نمىشود ، ابو النجم العجلى گفته است : 92 أقبلت من عند زياد كالخرف * اجرّ رجلىّ بخطّ مختلف كانّما تكتبان لام الف « 78 » شاعر كلمه « لام » و « الف » را ساكن آورده ، زيرا از حروف الفباست ، و معناى « الم » افتتاح آغاز سخن و علامت آن سوره است ، و معناى « ذلك الكتاب ( : آن كتاب ) » هذا القرآن ( : اين قرآن ) است ؛ و عرب گاهى حاضر را مخاطب قرار مىدهد ، و آن را به اسلوب خطاب به غائب ظاهر مىسازد . « 79 » »
--> ( 78 ) - مصراع اخير در تفسير مجمع البيان ، ج 1 ، ص 34 چنين نقل شده : « تكتبان فى الطريق لام الف » . - م . ( 79 ) - مجاز القرآن ، ج 1 ، ص 28 .