[ تشبيه در سورهء نمل ] ( بيان ) گفتار خداى - عزّ و جلّ - : وَ أَلْقِ عَصاكَ فَلَمَّا رَآها تَهْتَزُّ كَأَنَّها جَانٌّ وَلَّى مُدْبِراً وَ لَمْ يُعَقِّبْ يا مُوسى لا تَخَفْ إِنِّي لا يَخافُ لَدَيَّ الْمُرْسَلُونَ « 1 » . « الاهتزاز » شدّت لرزش در حركت است ، و حيوان را حركتى است كه بر وجود آن دلالت دارد ، و هرگاه موجودى بر حالت آن حركت ، ديده شود ، به سبب آن ، شكّى در حيوان بودنش دست نمىدهد ، و حركت حيوانى عبارت از تغييرى است كه به وسيله نفس حيوانى تحقّق مىيابد ؛ با شرط اين كه آن چيز ( صاحب نفس ) بر ساختمان حيوانى باشد ، و اين حالت آنچه را كه برخى ملحدان دربارهء عصا ( عصاى موسى ) ادّعا مىكنند ، ردّ مىكند . و اصل معناى « عصا » امتناع است ، گفته مىشود : « عصى يعصى » هرگاه شخصى ( از كارى يا چيزى ) خوددارى كند . شاعر گفته است : [ از بحر كامل ] 433 تصف السّيوف و غيركم يعصى بها * يا ابن القيون و ذاك فعل الصيقل « 2 » امّا گفتار خداى - تعالى - : فَأَلْقى عَصاهُ فَإِذا هِيَ ثُعْبانٌ مُبِينٌ « 3 » تا گفتار او : فَإِذا هِيَ تَلْقَفُ ما يَأْفِكُونَ « 4 » . « الثعبان » : مار ستبر دراز . و اصل آن از « ثعبت الماء أثعبه ( : آبراى روان

--> ( 1 ) - سورة النّمل ( 27 ) آيهء 10 . ( 2 ) - آن بيت از جرير است . ديوان او ، ص 447 ملاحظه شود . ( 3 ) - سورة الاعراف ( 7 ) آيهء 107 . ( 4 ) - سورة الاعراف ( 7 ) آيهء 117 .