عبد الله بن محمد ابن ناقيا ( ابن ناقيا البغدادي ) ( مترجم : ميرلوحى )
167
الجمان في تشبيهات القرآن ( فارسى )
نار ( : گويا او يك گندله آتش است ) ، و نقلشده از ابيات معانى : [ از بحر طويل ] 414 و شعثاء غبراء الفروع ضعيفة * بها توصف الحسناء اوهى أجمل 415 دعوت بها أبناء ليل كانّهم * و قد أبصروها معطشون قد أنهلوا و جميل در تشبيه آتش به ستاره از فاصله دور گفته است ؛ و براى كثيّر نيز روايت شده است : [ از بحر طويل ] 416 رأيت و أصحابى بأيلة موهنا * و قد غاب نجم الفرقد المتصوّب 417 لعزّة نارا ما تبوح كانّها * إذا ما رمقناها على الأفق كوكب « 36 » ( بيان ) گفتار خداى - عزّ و جلّ - : « يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ » : توقد نيز قرائت مىشود ، كسى كه به صيغه مذكّر خوانده ( براى مرجع ضمير ) مصباح را در نظر گرفته ، و آن كه به صيغه مؤنّث خوانده « زجاجه » را قصد كرده است ، و دربارهء گفتار خدا : « مباركة » گفته شده : « در ميان جنس درخت ، درختى نيست مانند درخت زيتون و خرما كه شاخهاش از ابتدا تا انتها برگ دهد . » شاعر گفته است : [ از بحر خفيف ] 418 بورك الميّت الغريب كما * بورك نضح الرّمان و الزّيتون « 37 » ( بيان ) گفتار خداى - تعالى : لا شَرْقِيَّةٍ وَ لا غَرْبِيَّةٍ : يعنى : در هيچ ساعتى از روز ، چيزى آن را از نور خورشيد نمىپوشاند ، پس آن درخت شرقى - غربى است ، و خورشيد هنگام صبح و عصر به آن مىرسد ، و در نتيجه آن درخت سرسبزتر و روغنش مرغوبتر است ، و حسن گفته است : « لا شرقيّة و لا غربيّة » يعنى : آن درخت از جنس درخت دنيا نيست بلكه از جنس درخت بهشت است . »
--> ( 36 ) - در نسخه اصل چنين است ، امّا در ديوان كثير ، ج 1 ، ص 95 ( بجاى على الافق ) على البعد ضبط شده است . ( 37 ) - آن بيت از ابو طالب بن عبد المطلب است ، و در ص 272 ( متن ) اين كتاب سخن از آن به ميان مىآيد .