سه درم مشك نيم درم عنبر دو درم سنبل الطيب ده درم جزو اعظم هفتاد درم ادويه كوفته و بيخته با سه وزن عسل على الرسم بسرشند و معجون سازند [ معجون مسيحى ديگر بنسخهء شفائى ] معجون مسيحى ديكر بنسخهء شفائى درد پشت و درد پا و سرعت انزال و تقويت باه را نافع و معده را از اخلاط پاك سازد و موى را از سفيد شدن نكاه دارد صنعت آن كل سرخ عاقرقرحا قرنفل سنبل الطيب مصطكى زرنباد زعفران قاقله جوزبوا اجزا مساوى قند و عسل بالمناصفه به قدر احتياج قند را بكلاب بكدازند و عسل را بقوام اورند و ادويه را كوفته و بيخته بان بسرشند معجون ديكر بنسخهء ديكر صنعت آن قرنفل بسباسه سعد كبابه جوزبوا مصطكى دارچينى بوزيدان از هريك دو جزو زعفران بهمن سرخ و سفيد از هريك يك جزو ورق الخيال سه جزو جميع اجزا را با سه وزن كل عسل مصفّى مقوم على الرسم بسرشند شربتى مقدار فندقى معجون مفتت حصاة كه تفتيت حصاة مىكند صنعت آن سنبل هندى سه درخمى زنجبيل دارچينى دارفلفل فقاح اذخر اسقوديون حب بلسان از هريك چهار درخمى سليخه دوازده قيراط قسط فلفل سفيد فطراساليون وج تركى از هريك دو درخمى كوفته و بيخته بعسل سه وزن ادويه على الرسم بسرشند معجون ملوكى مستعمل جهة قوة باه و اشتها و قوت مجامعت بسيار مجربست صنعت آن جوزبوا قرنفل بسباسه لسان العصافير بيخ اذخر زنجبيل دارچينى مصطكى عود هندى زعفران از هريك سه مثقال قاقله كندر از هريك يك مثقال اشنه دو مثقال مشك نيم مثقال قند و كلاب از هريك دو مثقال قند را در كلاب حل كرده عسل به قدر كفايت اضافه نموده ادويه را بان بعد از قوام بسرشند شربتى يك مثقال معجونى كه منع مستى كند صنعت آن شاخ بز سرخ مغز بادام تلخ كرنب پودنهء كوهى ملح نفطى سداب نانخواه مساوى كوفته و بيخته با عسل معجون سازند معجون جهة وجع مفاصل و اشتهاى طعام و تقويت باه صنعت آن قرفه كبابهء چينى مصطكى فلفل سياه دارفلفل زنجبيل ثعلب مصرى قرنفل از هريك يك مثقال مغز نارجيل مقشر دو مثقال ادويه كوفته و بيخته با سه وزن ادويه عسل بقوام آورده بسرشند و در اخر يك عدد جوزبوا و نيم مثقال زعفران با كلاب سوده اضافه كرده فرود اورند و در ظرف چينى نكاه دارند شربتى از يك مثقال تا دو مثقال [ معجون جهة وجع الفواد و تقلب النفس كه از برودت باشد ] معجون جهة وجع الفواد و تقلب النفس كه از برودت باشد نافع و بسيار مقوى معده است منقول از مختار بن هيل صنعت آن كل سرخ فلفل زنجبيل دارفلفل زراوند طويل دارچينى اسارون از هريك دو جزو مصطكى زرنباد فودنج انيسون از هريك يك جزو جندبيدستر نيم جزو با دو وزن عسل و يك وزن شيرهء كلقند بسرشند قدر شربتش يك مثقال [ معجون هرمس منقول از قانون ] معجون هرمس منقول از قانون نقرس و اوجاع مفاصل و كرده و معده و رياح و قروح امعا و استسقا و يرقان و دوار را بسيار نافعست صنعت آن غاريقون اسارون وج تركى قردمانا تخم سداب فرفيون فوزوفاى خشك از هريك يك اوقيه زراوند طويل بيخ عرطينثا نانخواه قرنفل تخم كرفس سنبل الطيب فوتنج جبلى فطراساليون از هريك دو اوقيه جنطيانا شش اوقيه قنطوريون دقيق كه آن عزيران است هشت اوقيه قسط تلخ مرمكى صافى جعده انيسون از هريك سه اوقيه كمافيطوس اسقورديون از هريك هشت اوقيه ادويه كوفته و بيخته با عسل كف كرفته سه وزن ادويه على الرسم بسرشند شربتى از يك مثقال تا دو درم در ايام بهار بنوشند صنعت اين معجون بنسخهء ديكر غاريقون وج تركى اسارون قردمانا تخم سداب فرفيون فوزوفاى خشك نانخواه قرنفل تخم كرفس مرمكى صافى سنبل الطّيب فوتنج جبلى فطراساليون از هريك دو اوقيه جنطيانا شش اوقيه قنطوريون رقيق كمافيطوس كماذريوس اسقورديون از هريك هشت اوقيه سليخهء سياه زراوند طويل فراسيون جعده از هريك سه اوقيه با عسل مصفى به قدر كفايت على الرّسم بسرشند شربتى يك مثقال تا دو درم در فصل ربيع تناول نمايند [ معجون يد اللّه جهة تفتيت حصاة بغايت قوى ] معجون يد اللّه جهة تفتيت حصاة بغايت قوى و چون خون بز مسمى بيد اللّه در اين داخل است به اين سبب مسمّى بيد الله شده و در حرف اللام در لحوم در معز ذكر يافت صنعت آن خون بز مسمى بيد الله زجاج صاف سفيد محرق رماد عقرب رماد بيخ كلم بوته‌دار كه كرنب است رماد ارنب حجارة الاسفنج رماد پوست تخم مرغ كه چوزه از آن بيرون امده باشد حجر اليهود صمغ الجوز وج تركى از هريك يك مثقال فطراساليون دوقو مشكطرامشيع صمغ عربى تخم خطمى سفيد فلفل سياه از هريك يك مثقال و نيم ادويه را كوفته و بيخته با عسل سه وزن ادويه بسرشند شربتى از يك مثقال تا سه مثقال با آب طبيخ حسك و نخود سياه بنوشند و صنعت رماد ارنب در حرف الالف در ارنب ذكر يافت [ معجونى كه اعضاى رئيسه را قوت دهد و باه را زياده كند ] معجونى كه اعضاى رئيسه را قوت دهد و باه را زياده كند و نشاط اورد و معده را قوى كرداند و اشتها اورد و رنك را نيكو سازد و طعام هضم كند صنعت آن دارچينى سنبل الطيب پوست بيرون پسته جوزبوا مغاث بغدادى خولنجان بهمن سرخ و سفيد شقاقل دواله پوست بليله بادرنجبويه كاوزبان از هريك سه درم مصطكى هيل‌بوا زرنب زنجبيل اسارون ساذج هندى كبابهء چينى پوست ترنج رومى زرنباد صندل سفيد حب القلقل انيسون نعناع بسباسه هليلهء سياه بوزيدان زعفران ماه فروين كهربا مرواريد ناسفته مرجان از هريك ده درم سعد كوفى ورق كل سرخ از هريك چهار درم ماهى روبيان خصية الثعلب تودرى از هريك پنج درم مشك نيم مثقال ورق طلا سيعدد ورق نقره پنجاه عدد با قند سفيد و عسل مصفّى سه وزن ادويه على الرسم بسرشند [ معجون از ادويهء جالينوس ] معجون از ادويهء جالينوس امراض قصب و ريهء و قروح و نفث الدّم و مده و مادهء ريخته شده به سينه و بدى نفس را نافعست صنعت آن صمغ البطم زعفران كندر مرمكى دارچينى اصل السوس مقشر مغز چلغوزه از هريك چهار مثقال حماما كثيرا لحم تمر شامى از هريك سه مثقال سنبل شامى دو مثقال نيم سليخهء سياه دو مثقال بارزد صاف خالص سى مثقال طين شاموس كه آن را كواكب نامند قسط تلخ از هريك چهار درم و نوشته كه در نسخهء ديكر وزن قسط را يك مثقال يافتم عسل مصفى فائق سه وزن ادويه صمغ البطم را دو قدر مضاعف با عسل طبخ نمايند تا بسرحد انعقاد رسد بارزد را بان ممزوج نمايند و باتش ملايم طبخ دهند تا حب بسته شود كه چون قطرهء از آن بر زمين بچكانند منبسط نكردد و باقى ادويه را كوفته و بيخته بعد سرد شدن بان بياميزند و استعمال نمايند شربتى از يك درم تا دو درم [ ساير معاجين غير مسهله ] و بدانكه اكثر معاجين مانند معجون حب الاس و ابهل و اذاراقى مشهور بمبدل المزاج و اذخر و معاجين مسمّى باسرار الاطبا و اسقيل و اسقنقور و افسنتين و معجون اقراص افاعى و معاجين افيون از كبار و صغار و معجون خشخاش و امروسيا و امله و انفخه و اهليلج و معجون مسمّى بكلكلانج و نجاح در اهليلج و معجون بسباسه و عطائى در بلوط و ترنجبين و ثوم و جدوار و جندبيدستر و جنطيانا و چوب چينى و حافظ الاجساد و حافظ الجنين و حافظ الصحّة و حجر اليهود و فولاد در حديد و خصية الثعلب و خيارشنبر و ذهب و راح المؤمنين و رمان و معاجين مسمّى بزرعونى و زوفاى خشك و زيبق و سار معجون و سفرجل قابض و سنبل و صندل و عقرب و عنبر و عود قمارى و فاوانيا و فلافلى و قسط و قطن و كاكنج و كمون و كندر و لبوبات و لؤلؤ و مادة الحيوة و مازريون و ماسك البول و مسك و مقل و نانخواه و وج و ورد در رسوم خودها ذكر يافت از آن جا جويند فصل در بيان معاجين مسهله بدانكه اصل وضع تراكيب ادويهء مسهله با مصلحات و معينات و مبدرقات و حافظات اعضاى رئيسه و حرارت غريزيه و قوى و ارواح بشروط مقرره از اصل مقادير شربات مقرره با ملاحظهء مقدار مرض و كيفيت و كميت آن و سن و بلد و زمان و فصل و غيرها بنحويست كه در مقدمه ذكر يافت و و طريق معاجين براى مهيا و حاضر بودن نزد شدت حاجت و عدم فرصت وقت مرجع و تركيب ادويهء متفرقه را از دكاكين عطاران و اماكن بعيده و انتخاب جيد و ردى و صالح و فاسد و اصلى و مغشوش و مبدل نمودن آنست مانند اسفار ليالى است و يا از براى كسانى كه دشوار باشد خورن حبوب و سفوف و مطبوخات مسهله ايشان را و شرايط