و بركش باريك و غلاف كل آن مثل زيتون و كلش سفيد و در وسط چيزى شبيه به موى و ثمرش كه خيار كبر نامند از بلوط درازتر و تخم او زرد و با رطوبت لزجه در خرابها و كوهها بسيار ميرويد و پوست بيخ آن قويتر از ساير اجزا در سيم كرم و خشك و شيخ الرئيس در اخر دويّم كرم و در اول سيّم خشك نوشته و مفتح سدّهء جكر و سپرز و قاطع اخلاط لزجه و مقوى احشا و بهترين ادويه سپرز خصوص پروردهء آن به سركه و عسل و محلل رياح و ترياق سموم و مدر مرهء سودا و جهة فالج و خدر و امراض باردهء دماغى و عرق النّسا و وجع ورك و مفاصل نافع و استحكام‌كنندهء اعضا و با ادويّهء خشبو مثل سنبل الطيب و اسطوخودوس و اذخر و عسل محلّل بلغم سينه و مخرج آن و غرغرهء طبيخ آن دافع بلغم اعضاى تنفس و تازهء آن رافع فسخ عضل و عصب و خشك آن رافع قروح خبيثه و با ادويهء مناسبه محلل اورام بلغميّهء صلبه و خنازير در مدت اندك و با سركه رافع بهق و قوبا و با آرد ترمس محلل و دم سپرز و با آرد جو و امثال آن و نيز بسا است كه استفراغ ميدهد از طحال مادهء سوداويّهء غليظه را و مضغ كردن آن ميكشد رطوبت را و تدخين باصل و فضيان آن نفع ميدهد بواسير را و تحقين بعصير آن نفع ميدهد عرق النّسا و وجع ورك را و بخور آن دافع بواسير و مضمضهء طبيخ آن با سركه و خائيدن آن جهت درد دندان بطليموس در كتاب زينت فرموده كه چون بيخ كبر را نرم بكوبند و با مثل آن روغن كنجد و به وزن آن آب بجوشانند تا آب بالتمام برود و روغن تا به نصف بسوزد پس آن را بر سر ضماد غليظى كنند موى را سياه كند و هركز موى سفيد نرويد و مجرب دانسته‌اند و ثمر آن قبل از شكفتن كه كل كبر نامند در دويّم كرم و خشك است و ملطف و مقطع و در جميع افعال مانند آن و از آن ضعيف‌تر است و ثمر پختهء آن ملين بطن خصوصا وقتى كه تخم آن را بخايند و ببلعند و بغدادى نوشته كه اهل بغداد در كرما ناشتا ميخورند آن را و ابتلاع ميفرمايند و كمان ميكنند كه آن بسيار سرد است و ذرور آن رافع نواصير چشم و خيار كبر كرم و تر و تخم آن در سيّم خشك و خيار رسيدهء آن بدون خائيدن دانهء آن مليّن طبع و ترشى كل و خيار آن محرك اشتها و جالى بلغم و مفتح سدّهء جكر و سپرز و مصدع محرورين و خيار غير پروردهء آن به سركه مفسد معده است و ساق و بركش در اخر اول كرم و خشك و در افعال ضعيف‌تر از كل آن مخلّل خنازير و نواصير چشم و عصارهء آن كشندهء اقسام كرم معده و امعا و ضماد آن با زفت دافع قروح شهديهء سر و قروح خبيثه و محلل قوى خنازير و ساير اورام بلغمى خصوص كه در كردن و زير بغل و كنج ران باشد و همچنين ممزوج آن با پيه و در جميع افعال ساق آن قويتر از برك آنست و غرغرهء طبيخ آن و همه اجزاى آن منقى دماغ و مفتح سده است و شستن سر باب مطبوخ آن جهت قروح سر نافع و قدر شربت از آب آن تا هشت درم است كه با عسل و سركه و شكر بنوشند و از بيخ آن تا سه درم و در مطبوخات تا هفت مثقال و مضرّ مثانه و مصلحش انيسون و مضرّ معدهء محرورين و مصلح آن سكنجبين و از كبر آنچه در بلاد حاره خصوصا يابسه مىشود حرارت و يبوست آن قويتر است از آنچه در بلاد بارده مىشود و آنچه بقرب آب رويد ضعيف العمل است و منفخ و ردى و مفسد و استعمال آن جايز نيست و از انواع رديهء آن مانند قلزمى و ليسوى بسبب حدت آن جايز نيست خوردن آن حبّ كبر مشهور بحب طحال سپرز را زايل كند منقول از تذكرهء انطاكى صنعت آن پوست بيخ كبر ريوند چينى صبر زرد از هريك دو مثقال مرجان سرخ سوخته تخم كرفس غاريقون ملح هندى از هريك يك مثقال كوفته و بيخته با عرق بهار و بيد سرشته حبّها سازند شربتى يك مثقال با ماء العسل و امثال آن بنوشند سفوف كبر از مجربات مرحوم حكيم محمد باقر قمى است جهة طحال صنعت آن زوفاى خشك پوست بيخ كبر عنب الثعلب پرسياوشان تخم پنجنكشت تخم سداب بالسويه دو درم با سكنجبين ناشتا تناول نمايند [ شراب كبر مسمى به شراب مفاصل ] شراب كبر مسمى به شراب مفاصل مفاصل بلغمى و استرخاى اعصاب را سود دهد و مسهل بلغم و رطوبت لزج باشد صنعت آن پوست بيخ كبر رازيانه انيسون نانخواه ماهى زهرج سورنجان بوزيدان از هريك ده مثقال تربد سفيد مدبّر پنج مثقال قند و انكبين از هريك يكمن بطريق معهود شربت سازند و بقوام اورند مقدار شربت يك اوقيه فصل در بيان نسخ اقراص كبر قرص كبر اورام و اوجاع طحال را نافع باشد و صلابت آن را سودمند بود صنعت آن پوست بيخ كبر پنج درم زراوند طويل دو درم تخم فنجنكشت فلفل سياه از هريك شش درم اشق چهار درم اشق را در سركهء انكورى خيسانيده حل سازند و باقى ادويه را كوفته و بيخته بان سرشته اقراص سازند قدر مستعمل از اين قرص يك مثقالست اين نسخه پنج جزو است و مزاجش كرم است در دو درجه و نيم و خشك است در اول درجهء سيم و بعضى بر اين اجزا اسارون ايرسا از هريك دو درم زعفران نيم درم اضافه نموده و كفته كه با سكنجبين سرشته اقراص سازند و در نسخهء شفائى وزن پوست بيخ كبر چهار درم است قرص كبر بنسخهء ديكر كه همين منفعت دارد صنعت آن پوست بيخ كبر حب الفقد از هريك ده درم زراوند مدحرج برك سداب تخم سپندان شونيز از هريك سه درم اشق چهار درم اسقولوقندريون هفت درم اشق را به سركه خيسانيده حل سازند و باقى ادويه را كوفته و بيخته بان سرشته اقراص سازند شربتى دو درم با ماء الاصول يا با سكنجبين بياشامند قرص كبر بنسخهء ميرزا محمد باقر كه در بياض مجربات خود بخطّ خود قلمى نموده صنعت آن پوست بيخ كبر حب الفقد از هريك ده مثقال اسقولوقندريون يك مثقال زراوند طويل سداب يابس حرف بابلى ودع تركى شونيز اشق از هريك سه مثقال اشق را در سركهء انكورى خيسانيده حل كرده باقى اجزا را كوفته و بيخته بان سرشته اقراص سازند شربتى دو درم قرص كبر كه صلابت سپرز را سود دارد صنعت آن پوست بيخ كبر فوة الصّباغين تخم فنجنكشت از هريك هفت درم سنبل الطيب اسارون مصطكى از هريك يك درم عصارهء غافث عصارهء افسنتين از هريك سه درم كوبيده و بيخته اقراص سازند شربتى از يك درم تا دو درم قرص كبر بنسخهء بيمارستان عضدى [ صنعت آن ] پوست بيخ كبر چهار درم تخم فنجنكشت فلفل سياه اسارون زراوند طويل ايرسا از هريك دو درم زعفران نيم درم كوفته و بيخته به ميپنحتج سرشته اقراص سازند قرص كبر بنسخهء محمد بن زكريّا در منصورى نافع از براى وجع طحال هرگاه نبوده باشد بان حرارت صنعت آن پوست بيخ كبر تخم فنجنكشت از هريك ده درم زراوند طويل برك سداب حرف وج تركى شونيز از هريك سه درم و نيم اشق را به سركه حل كرده باقى ادويّهء كوبيده و بيخته بان سرشته اقراص سازند هر قرصى دو درم شربتى يك قرص با سكنجبين عسلى يا ماء الاصول قرص كه بنسخهء ديكر نافع از براى اوجاع طحال و سدّه بكشايد صنعت آن پوست بيخ كبر اشق از هريك چهار درم زراوند طويل دو درم فلفل فنجنكشت از هريك شش درم اشق را بسركهء كهنه حل كرده باقى ادويه را كوفته و بيخته بان بسرشند و اقراص سازند شربتى از يك مثقال تا دو درم با سكنجبين و در نسخهء ديكر اسارون ايرسا از هريك دو درم زعفران نيم درم اضافه شده قرص كبر بنسخهء سيد اسمعيل در ذخيره درد سر را سودمند است صنعت آن پوست بيخ كبر اشق از هريك شش درم زراوند قسط شيرين سداب خشك اشنه از هريك سه درم تخم فنجنكشت هشت درم در سركهء انكورى حل كرده باقى ادويه را كوفته و بيخته بان سرشته اقراص سازند شربتى يك درم و نيم تا دو درم با سكنجبين بدهند قرص كبر [ ديگر ] [ صنعت آن ] در دو درم نيم تخم كشوث پوست بيخ كبر از هريك يك درم كوفته و بيخته اقراص سازند شربتى سه درم با شراب قرص كبر ديكر درد سپرز را كه از سردى باشد سود دارد صنعت آن پوست بيخ كبر تخم فنجنكشت از هريك ده درم اسقولوقندريون هفت درم زراوند طويل برك سداب سپندان وجّ تركى شونيز فلفل از هريك سه درم اشق قدرى و آن سركه را