از براى تقويت معده و تحليل و فادزهريت و بعضى از اطبا افزوده‌اند بر اجزاى اين ايارج فقاح اذخر از براى منع از سحجى كه متوقع است از صبر و كل سرخ از براى دفع ضرر و حرارت آن بمعده و دماغ و بعضى اطبّا معجون ميكنند اجزاى آن را به دو مثل اجزا عسل مصفّى و بعضى به غير از آنكه معجون كنند خشك در شيشه نكاه ميدارند و در وقت حاجت استعمال مينمايند شيخ رئيس كفته كه من قرص كرده‌ام ادويهء مخوفه اين ايارج را با آب مقل ازرق و در سايه خشك كرده باستعمال دراوردم يافتم اين را در نفع ابلغ و مىبايد كه وزن مقل مثل يك جزو از اجزاى مصلحات اين ايارج باشد و بعضى از قدماى اطبّا اختلاف كرده‌اند در مقدار مصلحات بعضى زياده كرده‌اند چنانچه بعضى وزن ادويه را شش وزن صبر كرده‌اند و بعضى هشت وزن آن و بعضى كم كرده تا به حدى كه برابر صبر بلكه نصف وزن آن كرده‌اند و كاهى فراگرفته مىشود اين ايارج از صبر مغسول و آن در اسهال ضعيف‌تر است و از آنچه از صبر غير مغسول فراگرفته باشد موافق تر است از براى محرورين و اصحاب حمى و بايد كه نخورانند اين ايارج و ابهر محمومى بلكه بمحمومى بخورانند كه تب او ملايم باشد و اكثر قدما فرامىگيرند اين ايارج را از صبر غير مغسول و اين در اسهال اقوى است و ليكن ضررش از براى اصحاب حمى زياده است و شيخ رئيس كفته كه من اين ايارج را وقتى كه از غير مغسول فراگرفته بودم خورانيدم بقومى از اصحاب حمى و ضررى بايشان نرسانيد و نيز كفته اين ايارج زود اسهال نميكند بلكه اسهال اين برفق و اندكست بعد از زمانى دير و بسا باشد كه در روز دويم فعل آن بظهور آيد نيست فعل آن از جذب بعيد بلكه اسهال خلطى كه ملاقى آن باشد و مخلوط بان باشد از معده و امعا و ابعد حدود جذب آن از ناحيهء كبد است دون از عروق و بعضى را عقيده آنست كه جزاى لطيفهء صعود بدماغ كرده جذب اخلاط از دماغ و اجزاى آن مثل چشم و كوش و آلات شم مىكند و نيز شيخ رئيس كفته كه اين ايارج نافعست از براى امراض متولده در معده و امعا و سر و از براى اوجاع مفاصل و قولنج و شيخ داود انطاكى كفته كه در نسخهء اصل ايارج فيقرا كه از ابقراط است عود بلسان داخل ندارد و شيخ ابو على عود بلسان را بران افزوده و محمد بن زكريا مقل ازرق داخل كرده اين وقتى نافع است كه بواسير باشد و الّا احتياج بمقل نيست و كفته كه اين ايارج نافعست از براى سر خصوص ابخرهء آن و تنقيهء آن مىكند و استيصال بلغم مىكند پس كفته كه نزد من اين منافع در حبوب آنست و نيز كفته كه مىبايد كه صبر در اين ايارج مثل مجموع ادويهء آن باشد و بعضى صبر را دو وزن مجموع ادويه ميكنند و در نسخهء مسيح در اين ايارج يك جزو كل سرخ داخل است عود بلسان داخل نيست و اللّه اعلم [ ايارج فيقرا بنسخهء ديگر معده را از كيموس غليظه پاك سازد ] ايارج فيقرا بنسخهء ديكر معده را از كيموس غليظه پاك سازد و هر كرا در معده يا كبد يا طحال سده باشد بايد كه اين ايارج را بعد طعام بخورد تا با طعام بياميزد و با وى باز برود و منفعت آن ظاهر كردد صنعت آن عصارهء غافث دارچينى فقاح اذخر اسارون شامى بيخ اذخر جوزبوا قرنفل مصطكى رومى سليخه عود بلسان حبّ بلسان سنبل الطيب بسباسه از هريك سه درم زعفران دو درم صبر سقوطرى سى درم و در نسخهء ديكر شصت درم كوفته و بيخته بعسل مصفّى سرشته معجون سازند و نكاه دارند ايارج فيقرا بنسخهء ديكر صنعت آن بيخ اذخر مكى فقاح اذخر اسارون شامى عصارهء غافث عود بلسان دارچينى سليخهء سودا سنبل الطيب قرنفل بسباسه جوزبوا اسطوخودوس از هريك سه درم زعفران دو درم صبر سقوطرى وزن مجموع ادويه و اين نسخه همان نسخهء قبل از اين است با اندك تفاوتى و در نسخهء ديكر اين ايارج بعوض قرنفل كبابهء چينى داخل است و بعضى صبر سقوطرى را دو وزن مجموع ادويه ميكنند و بعضى وزن صبر را شش درم اورده‌اند ايارج فيقرا به نسخهء ديكر تبهاى كهنه را زايل كند و تنقيهء جكر و سپرز نمايد صنعت آن اسطوخودوس پنج درم مصطكى رومى سه درم فقاح اذخر عصارهء افسنتين عصارهء غافث از هريك دو درم و نيم جعده سه درم سنبل الطيب دارچينى اسارون سليخه عود بلسان حب بلسان زعفران از هريك دو درم صبر سقوطرى به وزن مجموع ادويه و اين نسخه چهارده جزو است و مزاجش كرم و خشك است در اواسط درجهء دويّم و به اعتقاد بعضى در اخر درجهء دويّم [ ايارج ابقراط رطوبت معده و سر را دافع است ] ايارج ابقراط رطوبت معده و سر را دافع است و صداع بخاري را ساكن كرداند و دوا ورا نافع است و سر را از اخلاط فاسده پاك كرداند صنعت آن جنطيانا سنبل الطيب سليخه زراوند مدحرج دارچينى كماذريوس اسطوخودوس حب الغار زعفران از هريك يك مثقال فطراساليون فودنج جبلى مصطكى از هريك دو مثقال مر صافى چهار مثقال صبر سقوطرى هژده مثقال شحم حنظل شش مثقال كوفته و بيخته بعسل سفيد مصفّى سرشته معجون سازند و بعد از شش ماه استعمال نمايند شربتى تا دو مثقال [ ايارج ابقراط ديگر نافع است از براى جنون و وسواس ] ايارج ابقراط ديكر نافع است از براى جنون و وسواس و دوار و صداع شديد و تشنج و شقاق و وجع مفاصل و اختلاط عقل و فساد ذهن و انتشار و ابتداى نزول آب در چشم و از براى جذام و قوبا و لقوه صنعت آن عصارهء قثاء الحمار فلفل سياه فلفل سفيد دارفلفل كماذريوس از هريك پنج مثقال زعفران مكى صافى سقمونياى مشوى از هريك دو درم اشق يك درم عسل مصفّى به قدر كفايت بدستور مقرر معجون سازند شربتى نيم اوقيه باب كرم و اين ايارج نه جزو است و مزاجش كرم است در دو درجه و سه ربع درجه و خشك در دو درجه و نيم ايارج اركاغانيس حكيم صنعت آن صاحب طبقات كه حضرت سليمان بن داود ع تعليم داد اين ايارج را از روى وحى باركاغانيس حكيم برادرزادهء خود و غلط كرده ابن اسحاق كه نسبت داده اين ايارج را بسلطيبس ملك صقالبه و اين ايارج نافع از براى هر مرضى كه متولد باشد از بلغم فج و نفخ و رياح و سودا و از براى دوار و صداع حادث از سودا و بلغم و از براى ابتداى نزول آب در چشم و بحوحة الصوت از رطوبت و اوجاع حلق و تنكى نفس و تشنج و جراحات از مواد غليظه و رافع ماء اصفر و جرب است و آشاميده مىشود از براى اوجاع معده و بطن و رحم با طبيخ سداب و كاهى در آن جوشانيده سداب اندكى جندبيدستر تا سه قيراط داخل كرده مىشود و از براى وجع ظهر و كليتين و انيثين با طبيخ كرفس و از براى وجع عرق النّسا با آب طبيخ قنطوريون دقيق و بسا باشد كه مخلوط كرده شود با آب مطبوخ قنطوريون عصارهء قثاء الحمار يا شحم حنظل مقدار چهار قيراط و از براى كسى كه او را سك ديوانه كزيده باشد چون اين ايارج را با آب مطبوخ قيصوم برنهند ايمن كردد از خوف آب خصوص وقتى كه او را بخورانند اين ايارج را با مقدار يك درم سرطان نهرى محرق و با آب طبيخ شاهتره سودمند باشد جرب و قوبا را صنعت آن بنسخهء جمهور ديكر شحم حنظل بيست و دو درم فراسيون اسطوخودوس خربق سفيد خربق سياه كماذريوس سقمونيا مشوى فلفل سفيد دارفلفل از هريك دو اوقيه پياز عنصل مشوى فربيون صبر سقوطرى زعفران جنطيانا جاوشير اشق فطراساليون از هريك يك اوقيه و در نسخهء ديكر از هريك دو درم و نيم است جعده دارچينى سكبينج مرمكى صافى سنبل الطيب اذخر مكى فودنج كوهى زراوند مدحرج از هريك دو درم عسل مصفّى به قدر كفايت بدستور معجون سازند شربتى چهار مثقال با طبيخ افتيمون و زبيب منزوع النوى كه مذكور شد و اين نسخه بيست و چهار جزو است سواى عسل و مزاجش كرم و خشك است در وسط درجهء سيّم و نسخهء سهار بخت با اين نسخه موافق است مكر آنكه كماذريوس داخل ندارد و در نسخهء داود انطاكى وزن شحم حنظل يك اوقيه و وزن فراسيون تا اسطوخودوس و خربق و سقمونيا و فلفل و دارفلفل از هريك چهار اوقيه و كماذريوس داخل ندارد و باقى مطابق نسخهء جمهور است و اعتماد بر نسخهء اوّل بيشتر است هرچند نسخهء داود انطاكى ميان اطبّا اشهر است و در نسخهء محمد بن زكريّا شحم حنظل ده درم است و ادويهء كه در نسخهء جمهور دو اوقيه است و در نسخهء او بيست درم است كه مطابق نسخهء جمهور باشد و ادويهء كه در نسخهء جمهور يك اوقيه است در نسخهء او پنج درم است كه نيم اوقيه باشد و ادويهء كه در نسخهء جمهور دو درم است در نسخهء او يك درم است و بعضى كفته‌اند كه دستور ساختن اين ايارج آنست كه صموغ را در شراب ريحانى يا در خل عنصل بخيسانند