پس در هاون سنكى بدسته بمالند تا حل شود پس سه وزن مجموع ادويه عسل را بقوام آورده از آتش فرود آورده بكذارند تا سرد شود ادويه را بان سرشته معجون سازند شربتى از چهار مثقال تا شش مثقال از آن حب كرده با آب كرم و عسل فرو برند بعد از آنكه شش ماه از ساختن آن كذشته باشد و اين ايارج را فرو برند و بعد از آن شربت اسطوخودوس مركب به قدر حاجت در آب كرم حل كرده بنوشند ايارج اركاغانيس به نسخهء قويس صنعت آن فراسيون كماذريوس غاريقون هش سفيد شحم حنظل اسطوخودوس از هريك بيست مثقال جاوشير سكبينج فطراساليون زراوند مدحرج فلفل سفيد از هريك پنج مثقال دارچينى سنبل الطّيب جعده زعفران از هريك چهار مثقال ادويه خشك را كوفته و بيخته و صموغ را نيم كوفته در عسل مصفّى سه وزن ادويه حل كرده ادويهء خشك را بان سرشته معجون سازند شربتى چهار مثقال با ماء العسل كه يك درم نمك طعام در آن داخل كرده باشند ايارج اركاغانيس بنسخهء ديگر صنعت آن شحم حنظل سى و دو مثقال فراسيون اسطوخودوس خربق اسود كماذريوس سقمونياى مشوى فلفل سفيد دارفلفل از هريك چهار اوقيه پياز عنصل مشوى فرفيون صبر سقوطرى زعفران جنطيانا فطراساليون اشق جاوشير از هريك يك اوقيه جعده سليخه دارچينى سكبينج مر صافى سنبل الطيب فقاح اذخر فودنج نهرى زراوند طويل از هريك دو درم با عسل مصفّى سه وزن ادويه بدستور معجون سازند شربتى كامل از آن چهار مثقال و به اين نسخه سواى عسل بيست و پنج جزو است و مزاجش قريب است بمزاج ايارج اركاغانيس بنسخهء جمهور ايارج اندروخودوس نافعست از براى احتباس طمث و از براى جذام و فزع و ماليخوليا صنعت آن اسطوخودوس كمافيطوس غاريقون هش سفيد خربق سياه فلفل سياه فلفل سفيد مازريون سقمونيا پياز عنصل مشوى از هريك هيجده درم زعفران فرفيون اشق از هريك هشت درم مرمكى چهار درم عصارة الحمار سه درم عسل مصفّى پنج رطل بدستور معجون سازند شربتى دو درم با آب نيم كرم و عسل و اندكى نمك طعام و در نسخهء ديكر مازريون داخل ندارد ايارج اندروماخس طبيب نافع از براى اوجاع معده و بطن صنعت آن دارچينى سليخهء سودا قصب الذريره عود بلسان فقاح اذخر هرقلس از هريك سه اوقيه و نيم ادويه را نيم‌كوفته در ديك سفال نوى كرده شش روز آب باران بران ريزند و بجوشانند تا به نصف رسد و بپالايند پس بكيرند صبر احمر يك رطل و داخل كنند در آن آب باران به قدر كفايت و سحق كنند نيمروز پس غسل دهند آن را تا دردى كه داشته باشد دور شود پس داخل كنند در آن آب افاويهء مذكوره تا سحق كنند در افتاب تا خشك شود پس بكيرند زعفران مرّمكى مصطكى رومى از هريك يك اوقيه و نيم و در نسخه قديم از هريك يك اوقيه است مجموع را كوفته و بيخته در شيشه نكاه دارند و در وقت حاجت به كار برند و شربتى از آن يك درم است با آب نيم كرم و هر شخصى را شربت از آن به قدر قوت او است و نيز اين ايارج نافع است از براى تشنج و صدمه و ضربه و كسر و از براى وجع پهلو و نفخ معده و اوجاع معده و اوجاع خاصره و نفث الدم و نافع است از براى اورام صلب خوردن آن با سكنجبين و ضماد كرده مىشود بان از براى ورم چشم با آب نعناع يا باب عنب الثعلب و از براى اورام مقعده با روغن كل سرخ و شراب انكورى و نافع از براى قروح كه حادث مىشود در اظفار چون در سركهء انكورى حل كرده طلا كنند و از براى احراق فم مضمضه و غرغره كردن با آن با آب برك كاسنى تازه و آب برك عنب الثعلب تازه و آب برك بزرقطونا و اين ايارج ملحق است بايارج فيقرا ايارج انطغافطروس نافع از براى اصحاب اوجاع و رياح باردهء معده صنعت آن صبر زرد سقوطرى چهار مثقال مصطكى رومى دو مثقال اسارون غنچهء كل سرخ منزوع الاقماع فقاح اذخر مكى صافى سليخهء سياه از هريك نيم اوقيه كوفته و بيخته در شيشه نكاه دارند و مانند ايارج فيقرا استعمال نمايند و اين ايارج نيز از فروع ايارج فيقرا است [ ايارج بوسطوس ] ايارج بوسطوس نافع از براى معده و طحال و كبد و جميع اوجاع سوداويه و بلغميّه و از براى حفظ قوت بصر و تقويت آن و مسكن وجع سر دائمى و نافع است از براى دوار و از براى وجع كه آن را كليلى كويند صنعت آن كماذريوس فلفل سفيد اسطوخودوس فلفل سياه عنصل مشوى از هريك هشت اوقيه كوفته و بيخته بعسل سفيد مصفى سه وزن ادويه معجون سازند و بعد از شش ماه استعمال نمايند شربتى چهار درم و در نسخهء ديكر سنبل الطيب سليخه از هريك دوازده اوقيه داخل است و بايد كه بياشامند اين ايارج را با طبيخ افتيمون بعد از پرهيز [ ايارج ثابت بن قره نافع است از براى صداع و شقيقه ] ايارج ثابت بن قره نافع است از براى صداع و شقيقه و ضربان سر و علتها و دردهاى معده و كبد و طحال و اين ايارج زياده مىكند قوة باصره را و تقويت آن مىكند صنعت آن شحم حنظل ده درم كماذريوس سليخه فلفل سفيد فلفل سياه عصاره افسنتين از هريك دو درم صبر زرد مرمكى صافى كندر و زعفران از هريك يك درم سقمونيا شش درم عسل به قدر كفايت بدستور معجون سازند شربتى چهار درم با آب نيم كرم [ ايارج ثيادريطوس اكبر ] ايارج ثيادريطوس اكبر اسم پادشاهى است از ملوك يونان كه اين ايارج از براى او يا در زمان او ساخته‌اند و بنام او موسوم كردانيده‌اند و از تراكيب اندروماخس ثانى است و بعضى كفته‌اند كه از استنباط ابقراط است و جيش ثعلبى كفته كه حنين كه از مترجمين كلام اطبّاى يونان است نقل كرده كه ايارج ثيادريطوس پيش از جالينوس است و ملك يونان ثيادريطوس آن را جمع كرده به اين سبب آن را بنامش خوانند و بالجمله ايارج ثيادريطوس اكبر دواى قديم جيد نيكو مختصر و يكى از ايارجات اصل است و نافع است اقسام سوء مزاج بارد رطب را و معدل اخلاط و اسهال بيرنج كند و هذيان و صداع كهنه و نزلات و لقوه و فالج را خوردن و سعوط كردن بان سودمند بود و آشاميدن آن قولنج را بكشايد و حيض فرود اورد و وجع عرق النسا و نقرس و مفاصل و سوء هضم و سنك كرده و مثانه و دوار و استسقا و تشنج و نسيان را زايل كند و دفع ضرر سموم نمايند و باصلاح اورد و برص و جذام و ضعف جكر بارد و درد معده و درد جكر و سپرز و كليه و رحم را سود دارد و از براى اصحاب صرع چون مقدار عدسى از آن با آب شقايق حل كرده در بينى بچكانند و همچنين لقوه را مفيد باشد و شربتى از آن يك مثقال است با طبيخ افتيمون و غاريقون و بعد از شش ماه كه از ساختن او كذشته باشد استعمال توان كرد و اين ايارج مضر است بمحرورين و در تابستان و زمستان استعمال نبايد كرد و بهترين اوقات استعمال آن فصل بهار است صنعت آن بنسخهء صاحب تذكره صبر سقوطرى پانزده درم غاريقون هش سفيد بيست درم سليخهء سودا اسارون سقمونيا از هريك شش درم و در نسخهء ديكر پنج درم است قسط تلخ كماذريوس افتيمون اقليطى از هريك چهار درم سنبل الطيب سه درم و نيم زعفران دارچينى وجّ تركى مصطكى روغن بلسان حبّ بلسان اذخر مكى فرفيون فلفل سياه فلفل سفيد دارفلفل مر صافى جنطيانا فقاح اذخر حماما از هريك دو درم كوفته و بيخته بسه وزن ادويه عسل مصفّى معجون سازند و در ظرف چينى نكاه دارند و قوت اين ايارج تا هفت سال باقى است و ليكن بعد از چهار سال ضعيف مىشود و باطل نميكردد و شفائى كفته كه قوتش تا چهل سال باقى ميماند و اجزاى آن بيست و دو جزو است بنسخهء كه اذخر مكى و اسارون داخل ندارد و مزاجش حار است در وسط درجهء سيّم و يابس در اول آن [ ايارج ثيادريطوس اكبر به نسخه شيخ رئيس ] ايارج ثيادريطوس اكبر به نسخه شيخ رئيس انواع سوء مزاج بارد و طب را نافع بود و بنهايت نافع است از براى امتلاى فضول لزجهء غليظه و نسيان و ظلمت بصر و تنكى نفس و خدر و اوجاع كبد و معده و طحال و كليه و رحم و حبس طمث و قولنج را سودمند بود و مسهل بىمشقّت باشد و جميع امراض مزمنهء بارده را مفيد و رياح بارده را از اين تحليل دهد و سدّها بكشايد خصوص از جكر و طحال و درد پهلو و سينه را