و مر و حبّ الرشاد و بارتنك و امثال انها را نيز ناكوفته بعد از آنكه ساير ادويّهء كوفته را درهم نموده ممزوج نمايند و نيز بهتر آنست كه اجزاى سفوف بسيار نرم نكوبند بلكه مانند اجزاى جوارش اندك درشت و ريزه باشند تا از معده زود نكذرد اكر غرض قبض باشد و خواهند كه نفع آن بيشتر بمعده ظاهر شود و الا نرم كوفته و بيخته استعمال نمايند و نيز بايد كه ادويّهء او تازه و نو باشد و كهنه و پوسيده نباشد و بدانكه سفوف حبّ الاس و ابريشم و ابهل و افتيمون و سفوف مسكن وجع افيونى و خشخاش و املج و انبرباريس و انجبار و انفحه و ابرون و اهليلج و بسفايج و تربد و تشميزج و تيواج و جلنار و جنطيانا و چوب چينى و حجر اليهود و خبث الحديد و دارچينى و ذهب و راوند و سرطان و سماق و صندل و طباشير و عود هندى و كبر و كمون و كندر و كهربا و لاجورد و لؤلؤ و مازريون و وج و هندبا و هريك در رسوم خودها ذكر يافتند و مييابند و آنچه مذكور شد در اينجا ذكر مييابد و از خاك و خاشاك و اشياى غريبه پاك و صاف كرده باشند قبل از كوبيدن و بعد از كوبيدن وزن نموده درهم نمايند [ سفوف ارسطاطاليس معلّم اول كه سفوف اسكندر نامند ] سفوف ارسطاطاليس معلّم اول كه سفوف اسكندر نامند صاحب جامع التراكيب حكايت كرده كه اسكندر نوشت بارسطاطاليس شكوه از سوى هضم و طلب كرد از او دواى جامع غالب بر اكثر ادويه كه نافع باشد از براى اكثر امراض پس او اين سفوف را تاليف نموده فرستاد نسخهء آن را به جهت او و شيخ داود كفته كه من ديدم رسالهء در تدبير رياست كه معلّم اوّل نوشته پيش اسكندر فرستاد عبارتى كه صورت آن اينست كه فرستادم بسوى توسفوفى كه ذكر كرده‌ام نسخهء آن را در مقالهء سابعه پس بكردان اين سفوف را طبيب حاضر و مستغنى كرد به اين سفوف از اطبّا اين سفوف نافعست از براى سوء هضم و ضعف معده و ضعف شهوت طعام و ذرب و رياح غليظه و از براى وسواس و قطع بخار و عرق فاسد و رايحهء خبيثه از تمام بدن مىكند و زردى رنك را مىبرد و بوى دهان را خوش مىكند و دل را قوت ميدهد و فرح مىآورد و نسيان را دور مىكند و بهيجان در مىآورد شهوت طعام و شهوت باه را و دفع سوزش و حرقت فم معده مىكند و قوت اين سفوف تا سه سال باقى ميماند و مقدار شربت از آن تا دو مثقال است صنعت آن بنسخهء شيخ الرئيس قرفة الطيب ساذج هندى هيل‌بوا عود قمارى خام اسارون شامى مصطكى رومى هليلهء كابلى منزوع النوى اكليل الملك فرنجمشك نارمشك نار قيصر زيرهء كرمانى دارچينى اشنه فلفل دارفلفل زنجبيل قرنفل حب الرمان جوزبوا قاقله از هريك دو جزو مشك تبتى عنبر اشهب كافور قيصورى از هريك يك جزو نبات سفيد شش وزن مجموع ادويه و ادويه را كوفته و بيخته سفوف سازند شربتى از آن وزن يك درم تا سه درم باب سرد ناشتا بعد از طعام عظيم النّفع است در آنچه ذكر كرده شد ميفرمايند آنچه بتحقيق رسيده نزد فقير نارقيصر خشخاش شقايق النّعمانست و اين نسخه با نبات بيست و پنج جزو است و در نسخهء يحيى بن عيسى بن جزله اكليل الملك داخل نيست و باقى مساوى نسخهء شيخ الرئيس است و در نسخهء صاحب ميزان الطبايع عود قمارى اكليل الملك و نارقيصر داخل نيست و در نسخهء مظفّر الدين شفائى اكليل الملك و نارقيصر داخل نيست و كافور قيصورى نيز دو جزو بر اجزاى نسخهء شيخ الرئيس افزوده و نبات به وزن مجموع ادويه است و كفته كه نقل كرده صاحب جامع التراكيب اين نسخه را و اخذ كرده صاحب منهاج اين نسخه را از غير تصرفى و اين نسخه اصل است كه من ديده‌ام در تدبير رياست بيونانى و با آن تصحيح كرده‌ام اين را استاد ابو الفرح كفته كه جالينوس در اين سفوف عوض نارمشك و نارقيصور ريوند چينى عود هندى آورده از هريك دو جزو و داخل نكرده قرنفل را و كفته كه اين صحيح است و لايق به اين تركيب است و كفته به اعتقاد من آنست كه اين سفوف منزل باشد بر امزجهء بارد در طب شيخ داود كفته كه اكر تصرفى در اين سفوف توان كرد آنست كه اكر استعمال نمايند عوض جوزبوا طباشير و بدل مشك افيون و بدل فرنجمشك كشنيز خشك كنند و كفته نشود كه كافور كافيست در تبريد به جهت آنكه عنبر در مقابلهء كافور است و كفته كه باكى نيست به داخل كردن بنفشه در امزجهء صفراويّه و افيون در امزجهء سوداويّه و تربد در امزجهء بلغميّه و صندل اكر در كبد ضعفى باشد و طين ارمنى و طين مختوم بدل قرنفل بر نسخهء اصل و بدل هليلهء زرد مطلقا اكر خفقان از اين حرارت باشد و نبات در هريك از اين نسخها مساوى تمام ادويه بايد كه باشد و نسخهء اين سفوف را كه حكيم مير محمّد مومن در قرابادين تحفة المؤمنين ذكر كرده مساوى نسخهء شيخ رئيس است سواى آنكه كافور دو جزو است و نارمشك داخل ندارد و كفته كه نارقيصر معرب ناكسير است كه لغت هنديست و آن دواى رديست قسمى از هيوقاريقونست و بر كسى كه فى الجمله علمى بر تحقيق ادويه داشته باشد حيرت از كلام اين فاضل دست ميدهد كه كدام غلط آن را درست كند بعضى از متاخّرين بجاى نارقيصر انار دانه اورده‌اند محض غلط است و تصرّفاتى كه در اين سفوف شيخ داود كرده همهء بى جا و بىموقع است سفوف ابن ماسويه نافع از براى زحير و سحج را مجرّبست صنعت آن تخم خطمى سفيد مقشر بريان كرده تخم خبازى مقشّر بريان كرده از هريك پنج درم نشاسته بوداده سه مثقال صمغ عربى بوداده كل ارمنى از هريك نود مثقال كوفته و بيخته سه درم آن را صبح و شام به آبى كه در آن طباشير سفيد و صمغ عربى و كل ارمنى خيسانيده و صافى نموده باشند بنوشند سفوف عنبرى ارسطو نافع از براى ضعف معده و ذرب و وسواس و قطع بخار صنعت آن طباشير سفيد دو درم بزر البنج سفيد سماق منقى از حبّ تخم خشخاش سفيد هليلهء سياه مغز سفرجل هندى كه آن را بهندى بيل كويند و از آن مربّا سازند از هريك سه درم كلنار فارسى دم‌الاخوين صمغ عربى قاقلهء صغار اقاقيا تخم حمّاض مقل ازرق كل مختوم كل ارمنى مغز بلوط پوست كوكنار انار دانه مرجان قرمزى كهرباى شمعى سماق از هريك دو درم روغن كاو هفت درم نبات سفيد چهار درم مشك خالص دو دانك عنبر اشهب يك دانك كوفته و بيخته سفوف سازند [ سفوف اطفال منقول از خلاصة التجارب ] سفوف اطفال منقول از خلاصة التجارب كفته كه اين سفوف از مخترعات اهل ري است مقوى معده و رافع اسهال اطفالست صنعت آن پوست هليلهء زرد مصطكى پوست بيرون پسته از هريك يك جزو رازيانه پوست نارنج پوست انار شيرين از هريك نيم جزو جمله را كوفته و نرم بيخته نكاه دارند كاهى بىاب و كاهى با آب عذب خالص با آب بعضى از ميوهاى مناسب بخورانند و اكر جهت رغبت اطفال نصف مجموعهء ادويه قند سفيد اضافه نمايند شايد و قدر خوراك موقوف براى طبيب كذاشته سفوف ديكر نيز منقول از خلاصة التجارب صنعت آن مرداسنك قنه باديان از هريك دو دانك سائيده با آب خيار بادرنك و سيب ترش بدهند و كفته كه اين يك شربت است سفوف بزرقطونا صنعت آن بزرقطونا تخم ريحان بارتنك تخم تره تيزك اين هر چهار را بريان نموده ناكوفته تخم حمّاض تخم خرفه زر ورد نشاسته تخم مر و صمغ عربى كل ارمنى تخم خشخاش سفيد اين همه را كوفته و بيخته يك جا كرده سفوف سازند شربتى دو مثقال سفوف جهت اسهال بلغمى تاليف حكيم مير محمّد زمان صنعت آن نانخواه كندر كلنار از هريك يك جزو دانهء مويز و جزو يا ميبه ممسك استعمال نمايند [ سفوف جهت اسهال اطفال از مجربات حكيم مير محمّد زمان ] سفوف جهت اسهال اطفال از مجربات حكيم مير محمّد زمان ( رح ) و غير اطفال را نيز نافع است صنعت آن حب الرّمان بو داده بسيار نرم صلايه كرده طباشير سفيد صمغ عربى كثيرا صمغ عربى مصطكى سفيد تخم مورد كل سرخ كل ارمنى اجزا مساوى سفوف كنند و به اطفال نيم مثقال صباح و نيم مثقال شب با شربت به يا شربت سيب ترش بدهند سفوف ديكر جهت اسهال مرادى مزمن و بواسيرى و نواصيرى حار را بغايت مجربست صنعت آن كل ارمنى انار دانه بو داده دانهء انكور كه از سركه بيرون آورده باشند بو داده از هريك پنج مثقال سماق بيدانه كل سرخ صمغ عربى بو داده از هريك سه مثقال طباشير كل مختوم يا داغستانى از هريك دو مثقال عود قمارى مصطكى از هريك يك مثقال قدر شربت دو مثقال با ربوب مناسبه [ سفوف الاسهال منقول از حنين ] سفوف الاسهال منقول از حنين جهت ضعف معده كه با اسهال باشد و تب ربع و اشتهاى طعام اورد صنعت آن زيرهء كرمانى كمون بنطى كه يك شبانه روز هر دو را در سركه خيسانيده و خشك كرده و بو داده باشند هريك