محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
893
قرابادين كبير ( مجمع الجوامع وذخائر التراكيب ) ( فارسى )
جوشانيده صافى نموده شيره تخم خيارين شيره تخم كاسنى شيرهء تخم خربزه از هريك ده مثقال آب انار شيرين آب به شيرين آب سيب شيرين كلاب از هريك يكصد مثقال قند سفيد عسل مصفى بالمناصفه سه وزن مجموع ادويه بقوام آورده مغز بادام شيرين مقشر مغز كردكان مقشر مغز چلغوزه مقشر از هريك ده مثقال نرم كوبيده اضافه كرده بعد سرد شدن باقى اجزا را كوفته بيخته بان بسرشند و در نسخه ديكر اسارون كل مختوم صندل سفيد تخم خشخاش از هريك سه مثقال شير امله منقى ده مثقال بر اجزاى اين مفرّح افزوده شده است و اما استعمال اين دوا بعنوان نقوع پس بدانكه نقوع چوب چينى در ناقهين و امزجهء ضعيفه اكثر اوقات مفيد است طريق مشهور نقوع اين دوا آن است كه از هريك از چوب چينى اعلى كوفته بيخته و نبات سفيد نرم سائيدهء به قدر بيست و چهار مثقال و وزن نموده در عرض سه روز به اين دستور بنوشند يك روز قبل از خوردن آن بكيرند هشت مثقال از سائيده آن را و در كاسه چينى كرده عرق بيدمشك يا كلاب يا عرق كاوزبان يا عرق رازيانه هريك كه مناسب دانند و موافق مزاج باشد به قدر صد مثقال و در بعضى امزجه يكصد پنجاه مثقال و در بعضى امزجه يكصد و پنجاه مثقال بر بالاى آن ريخته خيسانيده در عرض روز چند مرتبه دست ماليده برهم زنند و صباح آب صافى آن را نيم كرم نموده نبات سفيد هشت مثقال داخل كرده بسه دفعه بنوشند و باز بدستور از هريك هشت مثقال داخل همان ثفل چوب چينى روز اول نموده بدستور كلاب و عرق داخل ساخته در عرض روز چند مرتبه برهم زده صبح روز ديكر آب صاف آن را بدستور كرم كرده با نبات هشت مثقال سه دفعه ميل نمايند و روز سيوم باز بقيه سائيده چوبچينى مذكور را اضافه ثفل روز دويم نموده بدستور كلاب يا عرق داخل كرده چند مرتبه برهم زنند صبح روز ديكر كرم نموده صافى كرده هشت مثقال نبات داخل كرده بسه دفع بنوشند پس بروز ديكر بكيرند يك كفچه آرد ميده و در نسخهء ديكر بجاى آرد ميده آرد شكر تيغال است و يك كفچه آرد برنج و نيم كفچه تخم ريحان كوفته آرد ميده آرد شكر تيغال است و يك كفچه آرد برنج و نيم كفچه تخم ريحان كوفته و بروغن كاو يا كوسفندى بىنمك بريان نموده اثفال چوب چينى را با كلاب و عرق بيدمشك و عرق كاوزبان در ديكى ديكر نيكو بجوشانند و صافى نموده پنج مثقال قند سفيد در آن حل كرده اضافه آرد و روغن مزبور نموده بهپزند تا چون حريره شود دارچينى دانه هيل از هريك دو مثقال نرم كوفته داخل كرده برهم زنند تا خوب ممزوج شود در سه ظرف چينى كرده در سه روز تناول نمايند حكيم محمّد هاشم طهرانى كفته كه دستور معمول فقير در نقوع چوب چينى آن است كه از يك مثقال تا هشت مثقال بحسب ضعف و قوّت بدن و مرض با عرقهاى مناسب و دواهاى موافق خيسانيده داده اثر بسيارى مشاهده نموده خصوص در فصل تابستان و مزاجهاى كرم و در امراض حاره و خفقان و امراض قلبيهء حاره با صندل سفيد و كل كاوزبان و تخم كشنيز خشك بالسّويه و به قدر نصف مجموع چوبچينى سوهان كرده در عرق بيدمشك و نيلوفر بازاى هريك مثقال چوبچينى سى مثقال عرق اضافه نموده در شيشه كرده در عرض دو روز چند مرتبه برهم زدهء صبح روز ديكر آب آن را صافى نموده كاه سرد و كاه كرم داده كه ميل نموده و در امراض بارده و مبرودين با عود قمارى و بادرنجبويه و كل كاوزبان كيلانى چوب چينى بسوهان تراشيده كه نسبت عود با چوب چينى نسبت سدس و با هريك ازين دو دوا نسبت ثلث باشد مثلا هرگاه چوب چينى شش مثقال باشد عود بايد كه يك مثقال و هريك از كل كاوزبان و بادرنجبويه دو مثقال باشد بدستور با كلاب و عرق بيدمشك يا عرق رازيانه و عرق اذخر و اكر سوداويت بر مزاج غالب باشد با عرق كاوزبان و بادرنجبويه در شيشه كرده در عرض روز مكرر برهم زده صبح زود صاف آن را نيم كرم با اندك نبات يا بدون شيرينى ميل نمايند و همچنين اكر به جهت علت عضوى خاصى باشد مثل جكر يا معده با دواهاى مناسب آن عضو و علت خيسانيده بنوشند و اقل مدّت خوردن نقوع شش روز و اكر دوازده روز است و اكر هوا بسيار كرم نبوده و دغدغه فساد چوب چينى و دواها بعد از سه روز نباشد باز چوب چينى و دواها را داخل همان ثفل نموده عرق ريخته بدستور خيسانيده دو روز ديكر ميل نمايند و اكر دغدغه فساد باشد داخل ثفل نساخته بدستور علىحده خيسانيده ميل نمايند و ثفل را با عرق مناسب خيسانيده يا جوشانيده صافى نموده بجاى آب در عرض شبانروز بنوشند و بعد از اتمام جرم و ثفل سه روز اخر را بدستور با عرقها جوشانيده يا خيسانيده صاف نموده بجاى آب ميل نمايند خلاصهء كلام در باب نقوع چوب چينى آن است كه بطريق عرق و قهوه ذكر شد و نيز دستور كلى در باب وزن و مقدار چوب چينى و عرق و آب و مدت خوردن دواهاى كه داخل ميشوند آرد و بحسب مزاج و مرض و عرض تمامى مختلف است به نهجى كه در باب عرق و قهوه مكررا مذكور شد بان قانون سلوك نمايند و همچنين در باب اغذيه و اشربه ملاحظه حميه موافق آنچه بيان شده عمل نمايند و امّا پرهيز و ملاحظه اين نيز كمتر از طريق قهوه و نزديك بعنوان سفوف است كه پرهيز بسيارى ضرور نيست [ دستور ديگر در نقوع چينى از حكيم مير محمد مؤمن ] دستور ديكر در نقوع چينى از حكيم مير محمد مؤمن كه جهت ناقهين و محرور المزاجان و خفقان و تقويت اعضا و قوى و امزجه اطفال نافع و در فصل كرمى هوا موافق است صنعت آن چوب چينى را از يك مثقال تا هشت مثقال بايد سوهان نمود و با عرقهاى مناسبه و ادويه موافقه يك شبانروز در شيشه و امثال آن بخيسانند و مكرر برهم زنند پس صافى نموده بنوشند هرگاه از براى خفقان حار و امزجه و امراض حاره باشد يا صندل سفيد و كشنيز خشك و كل سرخ بالسّويه به قدر چوب چينى در كلاب و عرق نيلوفر يا عرق بيدمشك و عرق كاوزبان از چهل و پنج مثقال تا نود مثقال بخيسانند و هرگاه جهت مبرود المزاج باشد با عود و بادرنجبويه و زرنباد و امثال آن در عرق بهار و عرق اذخر و مانند آن بخيسانند و با اشربه مناسبه در هر امرى بنوشند و همچنين هرگاه به جهت عضوى دهند با دواى مناسب آن بخيسانند و هرچه بعد از سه روز صاف كرده باشند جرم آن را در آب يا عرق مناسب به قدر ضرور خيسانيده بجاى آب در ايام شرب نقوع بنوشند و قدر چوب چينى به جهت اطفال از يك مثقال تا چهار مثقال است و از براى غير اطفال از چهار مثقال تا هشت مثقال نقوع چوب چينى به نسخه ديكر صنعت آن مقدار بيست مثقال چوب چينى را نرم كوبيده در شيشه كرده عرق كاوزبان عرق بادرنجبويه عرق شاهتره عرق بيدمشك كلاب از مجموع يك پياله بزرك آخورى از هريك به قدر حاجت داخل كرده يك شبانروز در شيشه حركت دهند پس صافى نموده مقدار بيست مثقال نبات سفيد سوده داخل كرده