محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
39
خلاصة الحكمة ( فارسى )
آن است نيايد و همچنين و آن دو نوع است : غب لازم و غب دائر و هريك يا خالصاند يا غير خالص . خالص آن است كه از عفونت صفراى محض باشد بدون مخالطهء خلط ديگر در خارج عروق ؛ يعنى در افضيهء حوالى قلب و فرج و خلل و اين با نافض و قشعريره و سردى بسيار آيد و به عرق دفع گردد به سبب رقت ماده و زمان مكث اين از چهار ساعت تا نه ساعت و زياده از دوازده ساعت نباشد و بحران اين در چهارم نهايت هفتم باشد . و هر دورهء اين به منزلهء يك روزى است پس در چهار دور يا هفت دور منقضى گردد . و آن كه مادهء آن مختلط است اگر اختلاط آن به حدى است كه از همديگر جدا نمىگردند ، آن را غب لازم نامند ؛ يعنى هميشه مىباشد و ليكن يك روز در ميان شدت مىكند و اگر اختلاط و امتزاج آن تام نيست ، بلكه از هم جدا شده و يك روز نوبهء صفراء و يك روز نوبهء بلغم است و نوبهء صفراء شديدتر و نوبهء بلغم خفيفتر آن را « شطر الغب » و به يونانى « طريطاوس » نامند . پس براى شطر الغب دو نوبه باشد و اين تب گاه طول مىكشد تا شش ماه و گاه منجر به ترهل بدن و بزرگى سپرز مىگردد . و سوم از صفراوى « حمى نافض » است و آن تبى است صفراوى كه با آن بدن مىلرزد و مىجهد و حركات غير ارادى مىنمايد . و ديگر « حمى بلغمى » است و آن نيز انواع است و مادهء آن نيز يا داخل عروق است و يا خارج عروق است و از آن جمله آنچه در داخل عروق است يعنى تعفن در جوف عروق يافته و دائمى است آن را « حمى لثقه » نامند براى لثوق و تشبث اين به بدن به سبب آن كه مادهء آن بلغم رطب بلّى است مشتق از لِثق به معنى ترى و آنچه خارج عروق است ، يعنى تعفن آن در بيرون عروق و تجاويف اعضا به هم مىرسد ، آن را « حمى دائره » نامند و مواظبه نيز و دائره از جهت آن كه نوبهء آن كه دوازده ساعت است دور مىنمايد ، يعنى بعد انقضاى يك نوبه ، نوبهء ديگر مىآيد بلافاصله و مواظبه نيز از اين جهت مىنامند و به جهت آن كه هر روزه به طريق مقرر مىآيد . و مدت دورهء اين بيست و چهار ساعت است و بسيار شبيه به حمى دقى است به ملايمت و تغير آن در شش ساعت و قريب بدان مىباشد به حسب كثرت و لزوجت و غلظت ماده .