محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
329
خلاصة الحكمة ( فارسى )
اصْلَب : ( ع . ن . تف ) . سخت تر . محكم تر . استوارتر . صلب تر . ( ناظم الاطباء ) . اصْلَب : ( ع . ا ) . جِ صُلب . ( منتهى الارب ) . جِ صُلب ، مهرهء پشت يعنى استخوان پشت . ( آنندراج ) . اضْطِجاع : ( ع . مص ) . بر پهلو خفتن . ( منتهى الارب ) . در سجود فراهم آمدن مصلى و چسبانيدن سينهء خود را بر زمين . ( منتهى الارب ) . اضْواء : ( ع . ا ) . جِ ضَوء و ضوء . ( ناظم الاطباء ) . اضْواء : ( ع . ن . تف ) . اضوء . روشن تر . با روشنايى تر . ( ناظم الاطباء ) . اطْراف : ( ع . ا ) . جِ طَرَف . ( منتهى الارب ) . كنارها و گوشه ها . و فارسيان اين را به جاى مفرد استعمال كرده به « ها » و « الف » جمع نمايند ؛ طرف ها و كناره ها و جوانب و پهلوها . ( ناظم الاطباء ) . دور . گرداگرد . پيرامن . پيرامون . دورادور . دور و ور . نزديكان و خويشاوندان كسى . ( ناظم الاطباء ) . انگشتان . أصابع . واحد ندارد ، مگر با اضافه ، چنان كه گويند : طرف انگشت . ( متن اللغة ) . به اصطلاح اطباء ، به معنى دست و پا . ( آنندراج ) . در نشانه ها كه از احوال اطراف بايد جست : سرد شدن دست و پاى اندر تب گرم نيك باشد . . . و اگر اندر اول تب اطراف سرد شود . ( ذخيرهء خوارزمشاهى ) . هرگاه كه خون در مثانه يا در امعاء يا در معده بسته شود و علقه گردد ، اطراف سرد گردد . ( ذخيرهء خوارزمشاهى ) . اعْضاء آلِيه : ( تركيب وصفى ، ا مركب ) . آنها اعضاء مركبه را گويند كه اسم كل به تنهايى بر جزء آن صادق نباشد . شيخ الرئيس در شفا گويد : « بدان جهت آنها را اعضاء آليه نامند كه از آلات تنفس و تمام حركات و افعال مىباشند . مخالف اعضاءِ مفرده » . ( بحر الجواهر ) . اعضاء رئيسه : اندامهاى مهم تن . دل و دماغ و جگر و خايه را گويند . ( منتهى الارب ) . اعْلى : ( ع . ن . تف ، ا ) . بلند و بالاى هر چيزى . ( ناظم الاطباء ) . نعت تفضيلى ، مقابل اسفل . مؤنث : عُليا . ج عُلى . ( اقرب الموارد ) . بزرگوارتر . ج اعلَون . ( مهذب الاسماء نسخهء خطى ) . اعْمال : ( ع . ا ) . جِ عَمَل ، يعنى هر كار كه از جاندارى با نيت سر زند . ( اقرب الموارد ) . اعْمال : ( ع . مص ) . به كار واداشتن . ( اقرب الموارد ) . كار بستن . ( تاج المصادر ) . كردن به رأى و دانش خويش . ( منتهى الارب ) .