و رماده يقع فى الاكحال فيجفف و ينفع من الرمد اليابس و ما فى داخله من الاحجار يفتت الحصى مجرب . « 1 » اسفنج بيخ و عروق درختى است كه جراحات متعفنه را نفع دهد يا آن همان ابر مرده است كه بر روى شكن‌هاى كنار دريا متكون شود ، متخلخل و بسيار سوراخ و آب را بسيار بردارد و چون تازهء او را به سركه ممزوج با شراب تر كرده بر جراحات تازه بگذارند در حال التيام دهد و مطبوخ به آب جهت زخم‌هاى كهنه نافع است . ( منتهى الارب ) . اسفنج ، جسم بحرى رخو متخلخل كاللبد . يقال انه حيوان يتحرك فى الماء يلتصق به [ كذا ] و لا يبرحه . « 2 » اسفنج ، جسمى است رخو و متخلخل چون نمدى و از دريا خيزد و چون بر آب نهى آب بسيار به خود كشد و اصناف آن سپيد و زرد كم رنگ و نيز سياه باشد . اسفنجة . سفنج . اسفنج البحر . اسفنجهء بحرية . ( ابن البيطار ) . سحاب البحر . ابر . ابر دريايى . ابر مرده . ( مؤيد الفضلاء ) . ابر كهن . زبد البحر . غيم . رغوة الحجامين . هرشفه . غمام . ( برهان ) . نشكرد گازران . اسْقام : ( ع . ا ) . جِ سُقم و سَقم . بيمارىها . امراض . ( غياث ) . اسقام : ( ع . مص ) . بيمار كردن . ( تاج المصادر بيهقى ) . اسْكات : ( ع . مص ) . خاموش كردن . ( تاج المصادر بيهقى ) . اسْنان : ( ع . ا ) . جِ سِنّ . سال ها . ( غياث ) . دندان‌ها . ( غياث ) . اسْهال : ( ع . مص ) . آسانى دادن . شكم براندن . شكم راندن دارو . ( منتهى الارب ) . شكم روش . شكم روه . تردد . بيرون روه . باغچه روك . رانش . رونش . برينش . اختلاف . اطلاق . اطلاق بطن . استفراغ . بيماريى كه بر نشستن بيش از عادت باشد با روانى مدفوع . اسهال كردن : توليد اسهال و بعضى داروها كه اسهال صفراء كند . . . و بعضى اسهال سوداء كند . . . و بعضى اسهال بلغم كند . ( ذخيرهء خوارزمشاهى ) . مؤلف كشاف اصطلاحات الفنون گويد : « اسهال ، بر وزن اكرام ، نزد پزشكان عبارت است از خروج مواد بدن از مجراى رودهء مستقيم زياده از مقدار طبيعى و سبب آن به هر عضوى كه رسيده باشد . » اسهال را بدان عضو نسبت دهند ، مانند : اسهال روده اى ، اسهال كبدى . اسهال معده اى ، اسهال زهره اى ، اسهال سپرزى ، اسهال بدنى و اسهال ماساريقى . و

--> ( 1 ) . تذكرهء ضرير انطاكى ، ج 1 ، ص 46 . ( 2 ) . قانون ابو على ، چ تهران ، مقالهء 2 از كتاب 2 ، ص 159 ، چهار سطر به آخر مانده .