در سه مبحث : مبحث اوّل : در بيان علامت « 1 » [ و ] لون بول نضيج صحّى بدان كه بول صحّى نضيج را لازم است كه معتدل القوام و لون و رايحه و زبد و رسوب و مقدار « 2 » باشد ، چنان چه ذكر يافت كه دلالت بر قوّت طبيعت و حرارت غريزيه و اعتدال مزاج در كيفيات اربعه و تعادل اخلاط اربعه مىنمايد و افراط و تفريط هر يك ، به سبب خروج از اعتدال و غلبهء هر يك از كيفيات و اخلاط است بر ديگرى و يا بر ضعف قوّه . امّا در مقدار ، گاه باشد كه كثرت مقدار آن محمود باشد ، كه طبيعت بر سبيل بحران و غير آن دفع نمايد مواد را و لهذا شيخ الرئيس - رحمه الله - در بول صحّى نضيج ، اعتدال در مقدار را شرط ننموده . و اخراج بول از اين اعتدالات مذكوره ، اگر به سبب مغيرى خارجيه - از مأكول و يا مشروب و يا غير آن - با بقاء قوّه و صحّت مزاج باشد ، قدحى در اعتدال بول نمىنمايد و ساقط از اعتبار است ؛ زيرا كه مشروطاست حكم بر اعتدال بول به محفوظيت و عدم ورود مغيرات وارديه غير مرضيه . و رسوب ، در بول صحّى نضيج شرط نيست به طريق وجوب و وجود آن بهتر است از عدم آن ، چنان چه در رسوب طبيعى و غير طبيعى ذكر يافت ؛ زيرا كه وجود آن ، دلالت بر كثافت اغذيه و اخلاط مىنمايد و عدم آن ، دلالت بر لطافت و هر مقدار كثافت زياده [ گردد ] ، به حسب آن رسوب نيز زياده [ مىشود ] . پس بول بى رسوبِ نضيجِ صحّى ، افضل و بهتر از بول با رسوب است و قليل الرسوب ، افضل از كثير الرسوب . و رسوب آن ، دليل اعتدال و محموديت رسوب است به صفاتى كه در رسوب محمود ذكر يافت . و در حين مرض و نهايت حدّت آن اگر بول شبيه به بول صحّى ظاهر گردد با اندك تدريجى و يا دفعى و بر آن منوال بماند و در عوارض مرض تخفيفى ظاهر گردد ، علامت كمال غلبهء طبيعت است بر مرض و مقهوريت مرض .

--> ( 1 ) . ب : علامات . ( 2 ) . ب : و اللون و الرايحه و الزبد و الرسوب و المقدار .