و آن چه به سبب ضعف جاذبهء عروق و اعضاء باشد ، بىنضجى و اشراقى نمىباشد ، به جهت سلامت كبد . امّا خالى از خللى نيست ؛ به سبب ايصال ضرر و ضعف « 1 » از عروق بدان نيز . آن چه به سبب عفونت بلغم باشد ، بىاشراق مىباشد ؛ به سبب احتقان كه موجب كمودت است . و نيز مائيت اين بول غليظ و ثفل آن با غزارت « 2 » و غلظت مىباشد به جهت آن كه بلغم فى نفسه غليظ است و به جهت طول احتقان آن به سبب سده و تحليل اجزاء لطيفه غليظتر مىگردد و اما بول احمر كه به سبب كثرت خون باشد ، باقوام و متساوى الحمره و با اشراق و نضج مىباشد و از آثار خمسه مذكوره معرّا و با علامات ديگر غلبه خون قرين مىباشد . و ببايد دانست كه ابوال مركبه بول نزد شيخ الرئيس « 3 » - رحمه اللّه - چهار قسم مىباشد . [ ابوال مركبه بول نزد شيخ الرئيس ] قسم اول : غسالى يعنى شبيه به آبى كه گوشت تازه را در آن شسته باشند ؛ يعنى شبيه به آبى كه اندك خون در آن آميخته باشد . و سبب آن عجز قوّه است از امتياز و هويت از مائيت بالتّمام . و علّت عجز آن سه امر است : يكى ضعف كبد . دوم ، ضعف جاذبهء عروق . سوم ، جاذبهء همهء اعضاء ؛ چنان چه ذكر يافت . سبب ضعف جاذبه ، يا سقوط قوّه « 4 » و يا استغناء قوّه از جذب است به جهت افراط امتلاء . و فرق ميان آن كه از سقوط قوّه و ضعف [ قوّهء ] مميزه و ميان آن كه از امتلاست دو امر است : يكى ، آن كه در ضعف تميز ، سقوط قوّه مىباشد ، به خلاف امتلائى . دوم ، آن كه ضعف هضم با ضعف تميز مقارن مىباشد . و اين فرق دومى ، دائمى و لازمى نيست ؛ زيرا كه مىتواند بود كه مميزه ضعيف باشد « 5 » و هاضمه قوى . و همچنين در امتلائى مىتواند

--> ( 1 ) . ب : ضعف و ضرر . ( 2 ) . الف : غرازت . ( 3 ) . ابو على الحسين بن على بن سينا ، القانون فى الطب ، دار الصادر ، بيروت ج 1 ص 139 . ( 4 ) . الف : ( قوه ) حذف شده . ( 5 ) . الف : ( باشد ) حذف شده .