بود كه هاضمه نيز ضعيف « 1 » گردد از فرط امتلاء و استغناء اعضاء . قسم دوم : زيتى دو نوع است « 2 » : يكى : آن كه با دسومت مانند زيت باشد . و « قرشى » گفته : اليق آن است كه اين نوع زيتى را « ذوبانى » نامند . و اين نوع زيتى كه دوام يابد ردى است ؛ زيرا كه از ذوبان اعضاست و دلالت بر مَحمِدت و حسن عاقبت نمىكند هرگز . و دهنيت آن فوق قاروره مىباشد ؛ زيرا كه دسومت هميشه بالاى آب مىايستد . و امّا در بودن تمام قاروره زيتى ، هم « قرشى » نوشته : غالب ظنّ من آن است كه موت پيش از آن است ، يعنى نمىتواند بود كه به مقارنت موت باشد . دوم : در قوام و لزوجت و رنگ ، شبيه به زيت باشد . و اين ، كثير الوقوع است . و سبب آن ، اختلاط اخلاط غليظهء لزجهء آن است . و رنگ زيت ، رنگى است ميان صفرت و خضرت ؛ يعنى سلقى « 3 » رنگِ شفّافِ برّاقِ با دسومت و اين نيز دلالت به ردائت و شرّ و فساد مىنمايد ؛ به جهت كثرت اختلاط با اخلاط مختلفهء مذكوره امّا نه به طريق كلّى بلكه اكثرى است ؛ زيرا كه به ندرت ، از استفراغ موادّ دسم بر سبيل بحران مىشود . و اين ، دليل صلاح و خير است نه ردائت و شر . و فرق ميان بحرانى و كثرت اخلاطى آن است كه اگر از عقب آن راحت يابد ، بحرانى است و الّا كثرت اخلاطى . و از كثرت اخلاطى آن چه بدبو باشد ، ردائت آن زياده مهلك است ؛ خصوص كه بول اندك اندك آيد ؛ به جهت آن كه بدبويى بول علامت عفونت اخلاط است و اندك اندك آمدن بول ، علامت سقوط قوّه . و بلاشك عفونت اخلاط مختلفه - خصوصاً كه بسيار غليظ و لزج باشند - ردى است و چون با آن سقوط قوّه باشد ، ردى تر و مهلك است . و همچنين چون با زيتى مذكور ، غسالى نيز باشد كه در كمال ردائت است ؛ زيرا كه دليل ضعف قوّهء مميزهء كبد است . و اين نوع ، در استسقاء خصوصاً لحمى آن ظاهر مىگردد .

--> ( 1 ) . الف : بر ضعيف . ( 2 ) . ب : و آن دو نوع است . ( 3 ) . ب : سرخ .