و بدان كه ردائت كرّاثى كم‌تر از زنجارى است ؛ زيرا كه احتراق درين كم‌تر و در آن زياده و به سر حدّ سمّيت رسيده و لهذا شديد الرّدائت است . و بول زنگارى كه بعد از تعب بسيار به هم رسد ، دلالت بر تشنّج مىنمايد و منذر بدان است . و بول سبز در صبيان نيز دلالت بر تشنّج مىكند و منذر بدان است ؛ به جهت آن كه اعصاب ايشان چون ضعيف است ، قبول تشنّج به سهولت و به ادنى سببى مىنمايد ؛ پس اگر بول اخضر از احتراق مادّه باشد ، دلالت نمايد بر آن كه تشنّج يبسى عارض خواهد گشت و اگر از جمود رطوبت باشد ، دلالت نمايد بر آن كه تشنّج امتلائى حادث خواهد گرديد . بالجملة ، بول سبز ، مقدّمهء بول سياه است در اكثر احوال . و گفته‌اند كه : بول اخضر دلالت بر جذام مىنمايد . و نيز گفته‌اند كه : نوعى از اقسام خضرت ، « زيتى » است . و در الوان مركّبه مذكور خواهد گشت « 1 » ، هر چند فى الحقيقة خضرت نيز از انواع مركّبه است ؛ چنان چه ذكر يافت . جنس چهارم : اسود است و مراتب ، آن چهار است : اسود مايل به زردى و اسود مأخوذ از اقتميت « 2 » و اسود ضارب به خضرت و اسود ضارب به بياض . امّا اوّل : كه اسود مايل به زردى است : سه صورت [ دارد اوّل : ] مانند آبى است كه در آن سياهى و زعفران حل نموده باشند و اين ، دلالت بر غلبهء سوداء حاصل از صفراء مىنمايد . امّا دوم : كه اسود مأخوذ از اقتميت « 3 » است ؛ يعنى سياهى است كه از احمر اقتم « 4 » مأخوذ باشد ، شبيه به آبى است كه در آن سياهى و سرخى تيره حل نموده باشند . و اين ، دلالت بر سوداء حاصل از دمويت مىنمايد . و امّا سوم : كه اسود مأخوذ مايل به خضرت است . و اين ، دلالت بر سوداء صرف مىنمايد .

--> ( 1 ) . ب : شد . ( 2 ) 3 و 2 . الف و ب : اقطميت . ( 3 ) ( 4 ) . الف و ب : اقطم .