و در شتا : متفاوت و بطىءتر و ضعيف‌تر « 1 » با صغر ؛ به جهت آن كه قوّه در صيف ضعيف گشته و ارواح تحليل يافته . و امّا محرور المزاجان را در سرما نبض قوىتر مىباشد ؛ به سبب ميل حرارت به سوى باطن و اجتماع و تقويت يافتن در آن . و در خريف : نبض مختلف مايل به ضعف مىباشد . و اختلاف آن به سبب كثرت استحالهء مزاج عرضى ؛ در خريف يك مرتبه به سوى حرارت ظهاير و يك مرتبه به سوى برودت ليل و غدوات « 2 » و امّا ضعف بدان جهت نيز و به جهت آن كه اختلاف اوقات و امزجه در هر وقت ، باعث شدّت نكابت و ضعف قوى است زياده از نكابت متشابه مستوى ؛ و هر چند ردى باشد . و ديگر آن كه : خريف ، فصلى و زمانى است كه مزاج آن ، مناقض حرارت و برودت هر دو است و مناسبت تامّى به « 3 » هيچ نمىدارد . و امّا [ نبض ] بلدان بدان كه : نبض ساكنان بلدان معتدلهء ربيعيه ، معتدل و يا اقرب به اعتدال مىباشد . و نبض ساكنان بلدان حارّهء صيفيه « 4 » ، حارّ سريع متواتر از صغير و ضعيف مىباشد . و نبض ساكنان بلاد باردهء شتويه ، متفاوت و يا بطىء و يا صغير ؛ به حسب اختلاف امزجه و اهويه بلدان و امزجهء بارده و اختلال فصل شتا نيز . و ساكنان بلاد يابسهء خريفيه ، مختلف ضعيف مىباشد . و بالجملة ، احكام اين‌ها همان احكام فصول است . مقصد هفتم : در بيان نبض صاحبان نوم و يقظه و استحمام و رياضت و ساير مغيرات نبض موجبات نوم و يقظهء مغيرهء نبض به حسب اوقات و احوال . بدان كه : در اوّل خواب : نبض صغير و ضعيف مىباشد و با آن ، يا متفاوت يا بطىء ؛ به جهت آن

--> ( 1 ) . الف : ضعيف . ( 2 ) . الف : غداوت . ( 3 ) . ب : ( به ) حذف شده . ( 4 ) . الف و ب : ( ضعيفه ) آمده اما با توجه به متن ( صيفيه ) صحيح است .