شهامت در نفس است . و حرارت تابع سوء مزاج است « 1 » و حرارت تابعهء سوء مزاج ، به خلاف آن است كه هر مقدار زياده گردد ، شدّت آن زياده مىگردد در قوّت و ضعف . و امّا مزاج بارد : پس ميل مىنمايد به سوى جهات نقصان از صغر ؛ به تخصيص بطء و « 2 » تفاوت . و با آن اگر آلت نرم باشد ، مىباشد نبض عريض زائد و يا بطىء و متفاوت . و اگر صلب باشد ، كم‌تر از آن خواهد بود . و در اكثر اوقات ، دقيق و صلب باشد . و اگر با آن ، قوّه قوى و حاجت شديد باشد ، ذو القرعتين و يا متشنج و يا مرتعش گردد . و بدان كه ضعفى كه سبب « 3 » آن سوء مزاج بارد است ، بيش‌تر است از آن كه از سوء مزاج حار باشد ؛ به جهت آن كه حار را شدّت مناسبت و موافقت است با حارّ غريزى و برودت را منافرت و ضدّيت . و امّا مزاج رطب را : تابع است موجيت نبض و استعراض آن . امّا يبوست را : تابع ضيق و صلابت است . و طبيب راست لايق كه تركيب نمايد اين‌ها را با هم با محافظت اصول آن‌ها . [ فايده ] : و گاه مىباشد كه مزاج يك شقّ بدن انسان واحد در طول ، گرم مىباشد و شقّ ديگر آن سرد ؛ پس نبض شقّ گرم آن مانند نبض محرور و نبض شقّ سرد آن مانند نبض مبرود مىباشد . و ازين معلوم مىگردد كه انبساط و انقباض نبض ، بر سبيل مدّ و جزر از قلب نيست ، بلكه انقباض و انبساط از نفس جرم شريان است . امّا نبض فصول اربعه « 4 » در ربيع : نبض معتدل مىباشد در جميع ابواب . و قوّت ، قوى و زايد . و در صيف : سريع و متواتر و صغير و ضعيف ؛ به جهت انحلال قوّت و تحليل ارواح ؛ به جهت استيلاء حرارت خارجيهء مفرط بر آن .

--> ( 1 ) . ب : ( و حرارت تابع سوء مزاج است ) حذف شده . ( 2 ) . ب : ( و ) حذف شده . ( 3 ) . ب : به سبب . ( 4 ) . ب : فصول اربعه و سنه .