كدام اعظم و كدام اصغراند « 1 » ؟ و نسبت حركت به حركت و نسبت سكون به سكون و نسبت حركت به سكون چه نحو است ؟ و بيان اجناس عشرهء نبض [ مقدمه : نسب اجزاء نبض به همديگر ] : بدان كه در معتدل المزاج ، مدّت هر دو حركت با هم ، متساوىاند ؛ به جهت آن كه علّت تحريك آن هر دو كه احتياج قلب است ، به « 2 » ترويح روح « 3 » و دفع « 4 » بخار دخانى و يا ايصال روح حيوانى است « 5 » به ساير بدن ؛ چنان چه مكرّر ذكر يافت . و امّا مقادير سكونين با هم ، نظر به اعتدال مزاج بايد كه مساوى باشند . و بعضى [ موارد هم ] نظر به آن كه توقّف هواء بارد در قلب ، بايد زمانى معتدٌّ به « 6 » باشد براى ترويح و استحالهء آن به جو هر روح ؛ پس سكون داخلى زياده از سكون خارجى باشد . و نظر به آن كه بايد جذب نسيم بارد از خارج [ به ] مقدارى وافى نمايد در هنگام حرارت و زيادتى احتياج به جذب نسيم بارد ، بايد كه بالعكس باشد . و امّا نسبت زمان حركت به سكون : اگر روح در كمال اعتدال است ، زمان حركت اطول از سكون باشد ؛ به جهت آن كه مقصود بالذّات ، حركت است و سكون ، بالعرض . و امّا هر گاه برودت مفرط غالب بر مزاج باشد و « 7 » هوا نيز سرد باشد ، ممكن است كه زمان سكون زياده از زمان حركت باشد ، تا آن كه جايز داشته‌اند كه زمان حركت كوتاه‌تر از سكون داخلى قلبى باشد .

--> ( 1 ) . ب : اصغر است . ( 2 ) . الف : ( به ) حذف شده . ( 3 ) . ب : ( روح ) حذف شده . ( 4 ) . الف : ( دفع ) حذف شده . ( 5 ) . ب : ( است ) حذف شده . ( 6 ) . ب : معتد . ( 7 ) . الف : ( و ) حذف شده .