محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
مقدمه 65
خلاصة الحكمة ( فارسى )
آنچه عقيلى بر آن اصرار دارد ، امروزه نيز مىتواند در ابتداى راه دانش آموختن به عنوان اصلى اساسى مورد توجه قرار گيرد كه : « طب را ميزان شرع قرار ندهند ، شرع را ميزان طب قرار دهند » . نسخههاى خلاصة الحكمة از خلاصة الحكمة نسخههاى متعددى در دست نيست و شايد نسخههاى موجود از آن - خطى و چاپى - از پنج نسخه متجاوز نباشد . پنج نسخهاى كه مصحّح در تصحيح خلاصة الحكمة از آن استفاده نموده ، عبارتند از : 1 . نسخه چاپ بمبئى ؛ كه به سال 1261 ه - . ق چاپ شده است . 2 . نسخه چاپ هند ؛ كه در كتابخانه حضرت آيت الله گلپايگانى تحت عنوان نسخ خطى به شماره 12 / 12 نگهدارى مىشود . و در سال 1262 ه - . ق چاپ شده است . 3 . نسخه خطى كتابخانه مدرسه فيضيه ، به شماره 532 . 4 . نسخه خطى كتابخانه دانشگاه تهران ، به شماره 145 ب الهيات . 5 . نسخه خطى كتابخانه آيت الله گلپايگانى ، به شماره 14 / 39 . نسخههايى كه براى تصحيح كتاب مورد استفاده قرار گرفته است : نگارنده براى تصحيح كتاب خلاصة الحكمة ، از ميان پنج نسخه موجود ، تنها دو نسخه نخست را مورد استفاده قرار داده و سه نسخه ديگر را - به عللى كه پس از ذكر خصوصيات اين دو نسخه خواهيم گفت - از گردونه تصحيح خارج ساخته است . شرح دو نسخه مورد نظر چنين است : 1 . نسخهء چاپ بمبئى موجود در حكمت سراى طوبى ؛ اين نسخه كه با خط نستعليق نوشته شده است ، 573 + 9 صفحه ركابه نويسى شده 27 سطرى است كه هر سطر حدود 22 كلمه را در بر مىگيرد . تاريخ تحرير - كه گوياى تاريخ چاپ آن نيز مىباشد - 1261 ه - . ق است . اين كتاب در قطع رحلى در بمبئى هندوستان چاپ ( سنگى ) شده است . هشت صفحه نخست اين نسخه را فهرست خلاصة الحكمة در بر مىگيرد . صفحه نهم نسخه نيز به ظهريه آن اختصاص دارد ، بنابراين