نسل و نوع كه طبيعى و جبلّى حيوان است نه انسانيت انسان . و همچنين بواقى ستّهء ضروريه ؛ از استنشاق « 1 » هوا و اكل و شرب و نوم و يقظه و حركت و سكون نفسانى و بدنى و استفراغ و احتباس . و انسانيتِ انسان ، مقتضى امرى ديگر است ارفع و اعلى و اشرف و اقدس از اين‌ها كه آن ، معرفت خود و صانع خود و عبادت او كه عبارت از تشبّه و تقرّب و وصول و لقاء او - سبحانه - است . و بدان كه بعد از مباشرت ، آب سرد و شربت سرد نبايد بياشامد ؛ زيرا كه باعث استرخاء و رعشه و استسقاء است . و همچنين به آب سرد غسل ننمايند و از هواى سرد نيز خود را محفوظ دارند كه همه باعث امراض مذكوره و امثال آن‌هاست . و هر گاه در هنگام جماع ، سردى در پشت و كمر دريابند و يا نزديكى و هنگام كار ، لرزه در اندام خود مشاهده نمايند و يا در لذّت ، قصورى و رنجى يابند و يا از اعضاء خود بوى بدى به مشام آيد ، دريابند كه اين‌ها همه علامات اجتماع اخلاط رديهء فاسده است در بدن ؛ پس ، اولى آن است كه احتراز از جماع نمايند و متوجّه تنقيهء بدن شوند . [ تدارك ضعف حاصل از افراط جماع ] و چون كسى افراط نمايد در آن و بدان سبب ضعفى در بدن به هم رسد ، واجب و لازم است تدارك آن و استعمال مفرّحات و مقوّيات و ادويهء باهيه و مولّدهء خون متين صافى و مولّد ارواح و حافظ قوا ؛ مانند آن كه بعد از جماع ، اندك موميايى و يا حبّ آن و يا حبّ جدوار و حبّ ذهب و يا حبّ عنبر و مايهء شترِ اعرابى و يا يكى از مفرّحات و لبوبات و معاجين باهيه و « ياقوتيات » و امثال اين‌ها تناول نمايد . گفته‌اند : آشاميدن شير گاو تازه دوشيده صبح‌ها و يا شب‌ها وقت خواب و نقوع آب نخود خيسانيده با قدرى عسل و يا قند بدون چيزى ديگر ، معين باه مأيوسين و حافظ و معاون قوّت معمّرين است . و از ادويهء مفرده چيزى به اين نمىرسد و مجرّب است و همچنين آشاميدن ماء اللّحم .

--> ( 1 ) . الف : اشتياق .