گاهى به طريق تفنّن و اشتياق طبيعت ، حكم اكسير اعظم دارد در تقويت و شوق و رغبت بر جماع و رفع كلال و ملال . و امّا جماع در هنگام تخمه و امتلاء معده و حالت غم و اندوه بسيار و خمار و هنگام تب و مرض ديگر كه عارض باشد - از قبيل صداع و درد معده و خفقان و غيرها - و يا اعضاء گرم شده باشد از آفتاب و يا آتش و يا سرما يافته ، و بعد از استفراغ قوى و در هر نوع استفراغى كه باشد و بىخوابى و رياضت و اعيا و رنج و اكراه و تعب خود را به جماع داشتن و جماع نمودن ، و در شبانه روزى زياده از دو مرتبه كه نهايتِ اكثار آن است . جماع نمودن بدون كمال شوق و رغبت و قوّت تمام ، و كمال مضرّت دارد ؛ بلكه با كمال شوق و رغبت [ هم ] خود را باز داشتن [ و دو مرتبه نكردن ] و رعايت صحّت بدن نمودن ، اولى و انسب است ؛ زيرا كه حدّ جماع را در هر سه شبانه روز يك مرتبه مقرّر نموده‌اند و زياده بر آن را مضرّ و محلّلِ ارواح و قوا گفته‌اند . و الحق چنين است ؛ زيرا كه توليد منى كم‌تر از اين مدّت نمىباشد ؛ پس اكثار آن ، زور بر طبيعت آوردن و اخلاط صالحهء قابليت جزء بدن شدن را دفع نمودن و ارواح و قوا را تحليل دادن است . و صاحبان مزاج يابس و يا قلب و يا دماغ و يا كبد و يا معده و يا احشا و يا اعصاب و يا چشم ضعيف و پيران را اكثار آن كمال مضرّت دارد و تقليل آن كمال منفعت . و امّا بهترين هيأت آن : آن است كه مرد بالا بر سر پا نشسته و زن در زير باشد در « 1 » بستر نرم خوابيده . و باقى هيئاتِ ديگر - خواه به پهلو خوابيده و يا بر پشت و زن را بر خود كشيده و يا ايستاده و غيرها - همه زبون و باعث امراض كثيره است ؛ خصوصاً بر پشت خوابيدن و زن را بر خود كشيدن كه خلاف هيأت طبيعى است ؛ زيرا كه هيأت طبيعى آن است كه حيوانات دارند كه نر بالاى ماده مىجهد نه بالعكس . و « 2 » انسان را اين خواهش و رغبت و شوق ، به اعتبار حيوانيت و توليد مثل است و بقاء

--> ( 1 ) . الف : بر . ( 2 ) . الف : ( و ) حذف شده .