لعابى آن بارد خود تبريد مىكند و قشر و تخم آن تحليل نمىيابند كه اثرى از آن هر دو ظاهر گردد . و چون بكوبند و بياشامند ، ملصق به سطوح اعضاء باطنيه گشته [ و ] متقرّح مىگرداند . و لهذا در خارج چون بكوبند آن را و به طريق ضماد برآورم و دماميل گذارند ، باعث تحليل و نضج و انفجار آن‌ها مىگردد . و ناكوبيده درست آن ، باعث انفجاج . امّا مركبّات صناعى : مانند ترياق فاروق و مثروديطوس و ساير ترياقات و معاجين كبار و جوارشات و حبوب و غيرها از مركّبات صناعيه و اكثر ادويهء فادزهريهء طبيعيه ، مانند حجر التّيس و جدوار و حبّ الغار و جنطيانا و زراوند و شقاقل و غيرها ، از قبيل ثانى غير تامّ التركيب‌اند كه بعد [ از ] ورود در بدن و تصرّف طبيعت در آن‌ها ، اجزاء آن‌ها از هم جدا گشته ، از هر يك اثرى و فعلى و كيفيتى و خاصيتى على حده ظاهر مىگردد ؛ چنان چه در مركّب القوى و ذو الخاصّيّة ايمائى بدان كرده شد . [ فايده ] : و ببايد دانست كه تعيين آثار و تقدير مقادير درجات و شربات ، نظر به اشخاص معتدل المزاجِ صحيح [ و ] در فصل و بلد و سنّ و اعتدال است در اكثر امر ؛ زيرا كه نسبت به امزجهء قويه و بلدان و فصول و اسنان قويه ، بسا است كه اكثر اغذيه و ادويه ، مقدار شربت تامّ آن‌ها - بلكه زياده بر آن نيز - اثرى نكند و در ضعيف المزاج و غيرها مقدار كم آن اثر بسيارى نمايد . و عادت را نيز دخل تمام است در آن . پس تعيين درجات و شربات ، اكثرى نيست . و تعيين درجات و شربات ادويهء سمّيه ، به جهت معرفت و احتراز از آن‌ها است و آن كه طبيب داند كه در كدام مرتبه و درجه است و چه مقدار استعمال نموده شده قابل الاصلاح و التدبير است يا نه . و نيز آن چه هر يك از اطبّاء در آن‌ها نوشته‌اند و بعضى با بعضى مخالفتى دارد ، به حسب بلدان و فصول و اسنان و تازگى و كهنه‌گى و قوّت و ضعف زمين‌ها و هواها در انبات نباتات و حيوانات بلكه تكوّن جمادات نيز خواهد بود .