و به بيان ديگر : ناقص التركيبِ ، ضعيفِ رخو : يا به حدّى است كه تاب غسل ندارد ؛ مانند ورق هندباء تازه و اكثر بقول ، و يا طاقت طبخ بسيار ندارد مانند افتيمون و امثال اين‌ها ؛ كه به مجرّد شستن آن و طبخ اين ، اجزاء حارّهء قليلهء خفيفهء لطيفهء نافذهء مفتحهء آن‌ها مفارقت نموده و تحليل يافته ، اجرام باردهء غليظهء كثيفهء مسدّدهء ثقيلهء آن‌ها باقى مىماند . و لهذا نهى نموده حضرت شارع « 1 » - صلى اللّه عليه و آله - و اطبّاء نيز « 2 » در باب شستن كاسنى و امثال اين‌ها ؛ از جهت جدا شدن آن اجزاء از هم و باطل شدن افعال مختصّه به آن‌ها . و مانند گوشت مرغ و عدس و ترب و كلم كه جوهرِ لطيفِ جالى بورقى مسهل آن‌ها ، از مادّهء ارضى كثيف قابض ، از طبخ در آب جدا مىگردد و در آب مىآيد و باقى مىماند مادّهء ارضيهء قابضه . و لهذا : آشاميدن مرقهء آن‌ها ملين طبع است ، به خلاف جرم آن‌ها كه مسدّد و قابض است . و نيز استعمال بعض آن‌ها از خارج - مانند كلم و ترب و عدس و سير و پياز - محلّل و منضج‌اند ، به خلافِ [ استعمال ] از داخل . و ليكن سير و پياز از همه اقوىاند ؛ خصوصاً پياز پخته و سير خام كه مقرّح‌اند . [ فايده ] : وجه تأثير پياز و سير از خارج در انضاج و تقرّح - به خلافِ از داخل - ، يحتمل آن باشد كه چون : در خارج به يك جا ساكن و مستقر مىمانند و رطوبت بورقيهء حارّهء جاليه و حرارت آن ، تأثير در جلد بدن كما ينبغى مىنمايد و لهذا باعث انضاج و تقرّح مىگردد . و در داخل ، به سبب عدم استقرار و سكون كه طبيعت مدبّرهء بدنيه آن را دائم در حركت و تقلّب و فعل و انفعال و كسر و انكسار مىدارد و صورت اصليه و سورت آن را

--> ( 1 ) . عن رسول الله ( ص ) : كلوا الهندباء فما من صباح أِلّا و تنزل عليها قطرهء من الجنّهء فاذا اكلتموها فلا تنفضوها ، قال : و قال ابو عبد الله عليه السلام : كان ابى عليه السلام ينهانا عن ننفضها اذا اكلناها . محمد بن يعقوب كلينى ، كافى ، ج 6 ص 363 ك 24 ب 112 ح 8 . ( 2 ) . از شيخ الرئيس كتابى به نام « رسالهء الهندبا » موجود است ، در منافع كاسنى و طريق استعمال آن و سرّ منفعت غير مغسول آن .