و لطايف معصورات را و به تبخير ادهان را به سوى خود به سرعت و اين امرى است بَين محسوس و لهذا امر و تأكيد فرموده‌اند كه : بعد از طبخ مطبوخات و ماليدن اجرام آن‌ها ، بايد به زودى صافى نمايند و لطايف و جواهر آن‌ها را از كثايف و اجرام آن‌ها جدا كنند و الّا باز آن‌ها را به خود مىكشند . و نيز به جهت زيادتى تأثير و تقويت و اعانت بر امور مذكوره ، تخمير اجزاء ترياقات - خصوص ترياق الأفاعى - را به خمر عنبى مىنمايند ؛ تا به سرعت تمام نفوذ و غوص در اعماق بدن نموده سمّيت را « 1 » جذب و دفع نمايد و اثر آن را باطل گرداند . و از اين است كه بعد تناول ترياق فاروق و غير آن ، اوّلًا بدن گرم مىگردد ، و بعد از آن عرق لزج بدبو مندفع مىگردد و بساست كه بول و براز نيز بدبو باشد ، پس صحّت حاصل مىگردد . [ تبصره ] : و بدان كه بعضى گفته‌اند : اطلاق « فادزهر » بر ادويهء مفردهء حجريهء مطبوعه كه در جوف حيوانات مانند تيس و گاو كوهى و ميمون و غيرها متكوّن مىگردد و بر معدنيات نيز - مانند فادزهر معدنى و اطيان - و « ترياق » برادويهء نباتيهء مفرده - مانند جدوار و حبّ الغار و ادويهء مركّبهء مصنوعه - مانند ترياق الأفاعى و مثروديطوس و ترياق ثمانيه و اربعه و غيرها - كه مزاج ثانوى تركيبى يافته‌اند ، اولى و انسب مىنمايد . و بعضى بالاشتراك اطلاق مىنمايند ؛ يعنى اطلاق يكى بر ديگرى جايز و مستعمل است و فرقى چندان ميانشان نگذاشته‌اند . و تأثير سمّ : به مضادّه و قهر و غلبه بر طبيعت و ارواح و قوا و حرارت غريزيه و رطوبت اصليه و افساد و افناء آن‌ها و ابطال افعال صادره از آن‌ها و گريز آن‌ها « هربا عن الضدّ و الخصم » به سوى مبدأ و ينبوع خود كه قلب است و اخماد و خاموش شدن آن‌ها در آن به انقباض مجارى و افضيه [ است ] . و لهذا در آن حين ، اوّلًا رنگ بشره و ساير بدن زرد [ مىشود ] ، پس كبود و سياه و حرارت آن مبدّل به برودت مىگردد .

--> ( 1 ) . ب : ( را ) حذف شده .