مقدار بيست و سه درجه و هفده ثانيه از قطب فلك الأفلاك بالاتر است قريب به ستارهء جُدَى و مَرئى مىگردد . و قطب جنوبى آن ، غير مرئى است سكّان ربع شمالى را ، و سكّان ربع جنوبى را اين مخفى و آن نمايان . و منطقهء اين ، غير منطقهء فلك الأفلاك است ، به همان مقدار از نقطهء فوق الأرض و تحت الأرض دور تر كه از دو نقطهء مغرب و مشرق ، تقاطع نموده حمايل منقطهء فلك الأفلاك واقع است به همان مقدار بيست و سه درجه و هفده ثانيه . [ ميل كلى ، نصف النهار ، معدّل النهار و افق ] : بدان كه دو قوس از دايرهء نصف النّهار واقع ميان نقطهء تقاطع دايرهء معدّل - كه منطقهء فلك الأفلاك نيز همان است - و نقطهء تقاطع منطقة البروج را « قوس ميل كلّى » و آن بعد را « ميل كلّى » نامند . و قوس واقع فيما بين نقطه تقاطع منطقة البروج و قطب آن را « تمام ميل كلّى » نامند كه مقدار آن شصت و شش درجه و كسرى است . و چون در وسط حقيقى هر يك از افلاك ، چهار نقطه [ اى ] كه بُعدشان از قطبين متساوى باشد فرض نمايند به چهار جانب : يكى فوق الأرض ، و يكى تحت الأرض ، و يكى به جانب مشرق ، و يكى به جانب مغرب . و سه دايرهء عظيمه فرض نمايند كه : يكى ، از نقطهء فوق الأرض و تحت الأرض و قطبين فلك الأفلاك و قطبين فلك البروج بگذرد و فلك را به دو نيمه سازد - يكى به جانب مشرق و يكى به جانب مغرب - اين را دايرهء « نصف النّهار » نامند ؛ به جهت آن كه آفتاب در نصف روز بدان جا مىرسد و « دايرهء مارّه به اقطاب اربعه » نيز ؛ جهت آن كه از هر چهار قطب مرور كرده و گذشته است . دايره دوم ، از آن دو نقطهء مغرب و مشرق بگذرد و فلك را به « 1 » دو نيمه سازد - يكى به جانب شمال و يكى به جانب جنوب - و چون آفتاب به سير خاصّهء خود بر مدار آن آيد - يعنى محاذى مدار آن شود - شب و روز در جميع بلدان معتدل و متساوى گردد و لهذا اين را « معدّل النّهار » نامند .

--> ( 1 ) . ب : ( به ) حذف شده .