ملا محمد مهدى بن على نقى شريف

85

زاد المسافرين ( فارسى )

بالجمله ، دواى مفردى به اين عموم النفعى ، الى الآن مشاهده نشده و خالى از احوال نمىباشد كه يك قسمى از اقسام مستعمل آن در آن منافع نباشد . و همين‌كه در بعضى امزجه يا در بعضى امراض از او ضررى مشاهده شده باشد ، مستند به عدم مراعات نهج مناسب آن مزاج خواهد بود . و بهترين آن ، اينكه متّصف به اوصاف عشره باشد : اول : اينكه املس باشد ؛ يعنى نرم و تعبير از اين وصف به خوش قماش مىكنند . دوم : آنكه سرخ و نيم رنگ باشد ؛ هرچند سفيد و غالبا سنگين تيره است دليل خامى و كمى نضج است . سوم : آنكه كم گره باشد و سطح ظاهر آن مستوى باشد و از فرط شاخه‌ها جهانيده و جوشانيده باشد ؛ چه اگر خلاف اين باشد معلوم است كه در زمين كم رطوبت نشو و نما يافته است و يبس بر او غالب شده است يا اين است كه هنوز به كمال خود نرسيده ، بيرون آورده‌اند . چهارم : آنكه در بزرگ و كوچكى متوسط باشد و اگر با ساير اوصاف خوب باشد ، افراط در بزرگى چندان مذموم نيست . پنجم : آنكه رنگ ظاهر و باطن آن چندان مخالف نباشد ؛ زيرا كه اگر ظاهر سرخ و باطن سفيد باشد ، دليل است بر اينكه رنگ ظاهر به عمل صنعتى حاصل شده . ششم : آنكه سنگين باشد زيرا كه اگر سبك باشد ؛ كهنه شده و قوتش بر طرف شده و افراط در سنگينى نيز دليل غلبهء اجزاى ارضيه است . هفتم : آنكه كرم‌زده نباشد ؛ به جهت آنكه كرم زده ، قوتش ضعيف شده است .