ملا محمد مهدى بن على نقى شريف

154

زاد المسافرين ( فارسى )

دستور مذكور ميل نمايند و در بين آن ، هر شش روز يك دفعه ، مسهل مذكور را با معجون نجاح ميل نمايند و مسهل بايد كه در دوم نوبه خورده شود . در اين نوع نيز بعد از مسهلات ، مخدرات البتّه نافع است . اين است مجمل طريقه مسهل . و در اين مرض نهايت احتياط را مرعى دارند كه قبل از نضج ماده ، متوجه دفع آن شدن ، مورث مفاسد كليهء عظيمه است و قبل از شش ماه ، ندادن مسهل اولى است ؛ ليكن طريق معالجه بدين نهج است كه مذكور شد . و بعد از تنقيه يا در كهنگى مرض هرچند تنقيه نشده باشد ؛ مثروديطوس و ترياق فاروق در تب ربع بسيار نافع است ؛ خصوصا هرگاه حرارت زياده در مزاج نباشد . اين است مجملى از آن معالجات حميات خلطيه و بعضى از حميات خلطى مىباشد كه خارج از انواع مذكوره نيست و در سبب و علامات و علاج متّحد است و اطبّا هريك را مسمّا به اسمى خاص كرده‌اند ، نهايت تفصيل آن‌ها لايق در اين مختصر نيست ؛ اما چون حمّاى غشى در علاج مخالفت كلى دارد ؛ لهذا به ذكر آن پرداخت . بدان كه حمّاى غشى ، تبى است كه مريض در وقت نوبه غش مىكند و بيهوش مىشود و تا عرق نكند ، افاقه نمىكند و چون اكثر اوقات ماده آن بلغم است و از صفرا عارض مىشود اطبّا آن را در ذيل حميات بلغمى ذكر مىكنند . و اما آنچه سبب آن بلغم است ، علامتش آن است كه نوبه هر روز مىباشد ، مثل نوبه مواظبه و اينكه در صورت و چشمها تهبّج مىباشد و رنگ صاحب اين تب بر يك حال نمىباشد ، بلكه گاهى رنگ قلعى و گاهى به زردى و گاهى به كبودى و سياهى مىزند و اينها گاهى سياه و تيره مىشود و چشمها بيرون