مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى

فهرست و پيشگفتار 37

ميزان الطب ( فارسى )

اين كتاب به خاطر اختصار و زبان ساده‌اش مورد استقبال حوزه‌هاى طبى هند و پاكستان قرار گرفت و به عنوان اولين كتاب درسى شناخته شد ؛ امّا قبل از ميزان الطب ، كتاب قانونچه چغمينى اولين كتابى بود كه در حوزه‌هاى ايران ، هند و پاكستان به صورت رسمى تدريس مىشد . از آن جايى كه ميزان الطب - بنا بر قول نويسندهء آن - براى مبتديان و علاقمندان به فراگيرى علم طب نوشته شده است ، به مبانى نظرى علم طب - كه همان كليّات مىباشد نپرداخته و فقط در دو مقالهء اوّل به ذكر مختصرى از اخلاط اربعه و معدّلات و منضجات اخلاط بسنده كرده است و در مقالهء سوم به طور مفصّل در ضمن 25 باب به موضوع بيماريها پرداخته و به شيوهء متداول و رايج كتابهاى طب قديم از بيماريهاى سر شروع كرده و به ترتيب به بيماريهاى ديگر اعضاى بدن پرداخته است . ميزان الطب مثل بقيهء كتابهاى حكيم ارزانى مورد توجه علاقمندان اين علم قرار گرفت و بنا بر آنچه خانبابا مشار در فهرست كتابهاى چاپى فارسى ذكر كرده ، 18 بار به چاپ رسيده است كه اولين چاپ آن در سال 1266 ه . ق . بوده است . در ضمن ، اين كتاب توسط محمّدهاشم نوشاهى قادرى به نظم درآمده است و آن را مفتاح العلاج نام نهاده است . از ميان چاپهاى مختلفى كه از ميزان الطب به عمل آمده است ، يك چاپ آن داراى خطى بسيار زيباست كه متأسفانه بسيار پرغلط است و ظاهراً كاتب آن در بسيارى از موارد ، متن را بنا به سليقه و نظر خود تغيير داده است . اكثر چاپهاى ميزان الطب همراه با رساله‌هاى دلائل النبض و دلائل البول و مختصر البيان فى ضروريات البحران است و ما به دليل آن كه اين رساله‌ها جزء تأليفات حكيم ارزانى نبوده است ، از آوردن آن صرف‌نظر نموديم .