مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى
1296
طب اكبرى ( فارسى )
در بعضى اماكن بعيده و در بيابان اندلس مورها هستند به مثابهء گرگ كه چون آدم را بيابند هلاك سازند . [ علاج ] : بالجمله علاج گزيدن مورها همچون علاج زنبور است . [ 1777 ] نوع چهارم : در گزيدن رتيلا و عنكبوت : انواع او بسيار است و بدترين اقسام او مصرى است كه به مثابهء پروانه بود و از گزيدن همهء آنها ورم و اندك حمرت و كمودت و خضرت ظاهر شود و هر نوع او را اعراضى خاص است چنانچه از گزيدن حمراء او ، درد اندك و حكّه افتد و از سياه ، درد شديد و سردى بدن و رعشه و از سفيد ، اختلاف بطن و درد اندك حكه و از كوكبيّه كه بر پشت او خطوط براق بود ، خدر و سستى بدن و از زرد او كه موىناك بود ، درد شديد و رعشه و عرق و انتفاخ بطن عارض شود و هلاك كند . علاج همه آن است كه : اوّل موضع لسع را به دهان يا محجمه بمكند جهت جذب زهر و بعده [ يعنى پس از آن ] در آب گرم گذارند و نمكاب طلا نمايند و استحمام فرمايند كه در تسكين درد فايدهء عظيم دارد . و سزاوار آن است كه هر لحظه در آب گرم نهند يا خاكستر چوب انجير و نوره و قلى نرم كوفته به آب گرم طلا نمايند و مرّ و نمك ضمادى نيكست . و ترياق اربعه و سنجرنيا و سفوف از سياهدانه و تخم كرفس يا حلتيت به آب گرم حل كرده سودمند است . نوعى است از عنكبوت كه از گزيدن او سردى اطراف و قشعريرهء بدن و انتشار قضيب و تمدد و انتفاخ شكم پديد آيد . تدبير او آن است كه سداب و سعد و شونيز به [ شيره ] بدهند . و خوردن ترياق و تعريق به حمام مفيد است . نوع ديگر : از عنكبوت [ است ] كه سياه بود و پايها كوتاه دارد و از گزيدن او مطبقه و حكه افتد و آن محل سياه گردد و سم او گرم بود به خلاف ساير عنكبوت . تدبير او آن است كه فصد كنند به چند دفعه و به مطبوخ فواكه طبيعت بگشايند و گوشت فاسد آن را بگيرند و [ به ] معالجهء قروح رديه [ عمل ] نمايند . نوعى است ديگر از عنكبوت معروف به فهد و او بر مگس مىجهد [ و ] او را مىگيرد و لهذا فهد گويند يعنى يوز ، لمشابهة الصّيد [ يعنى چون يوزپلنگ در صيد كردن بر روى