مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى
1283
طب اكبرى ( فارسى )
قىء نفع تمام دارد . [ 1721 ] زرنيخ و نوره : خوردن زرنيخ و آهك بسيار ، سحج و جراحت روده و درد شديد شكم و خشكى دهان و اسهال دموى و عسر بول و سرفه و برد اطراف آرد و ديگر اعراض كه از زيبق مقتول و آب صابون و زنگار افتد احداث نمايد . و در آمدن غبار آهك در حلق نيز قايممقام خوردن نوره است . علاج : آب گرم و جلّاب به روغن بادام و مسكه و روغن گاو چند كرّت [ يعنى چند مرتبه ] دهند تا آيد و بعده [ يعنى پس از آن ] كشك جو و كشك گندم و برنج و قدرى از تخم كتان با عسل بخورانند و آب خبازى و عسل سود دارد . و بعد از آن ، شير تازه و مسكه و العبه و شورباى چرب مفيد است . [ 1722 ] زاج و شب يمانى : خوردن اينان ، سرفهء شديد كه منجر به سلّ بود احداث كند . علاج : شير و مسكه با قند دهند و شربت بنفشه در آب كشك جو به روغن بادام خورانند و زردهء تخممرغ نيمبرشت و شورباى مرغ فربه و قليهء اسباناخ غذا فرمايند . [ 1723 ] آب سرد : خوردن آب سرد بر نهار و بعد از حمّام و جماع ، استسقاء و فساد مزاج جگر آرد . علاج : دواء الكركم و دواء اللك و شربت دينار دهند . [ 1724 ] قسم دوم : در نباتات [ 1725 ] بيش : حادّ و كشنده است . و خوردن او ، ورم لب و زبان و تواتر نفس و غشى و دوار و صرع و سقوط قوت آرد و اگر آدمى از آن خلاص يابد به دق و سل مبتلا باشد . علاج : به تخم شلغم قىء فرمايند و [ مثلث ] و روغن بسيار دهند و به كرات قىء بايد تا نفع حاصل آيد . و طبيخ شاه بلوط كه درو يك درم دواء المسك يا نيم دانگ مسك فقط حل كرده باشند سودمند است . و ترياق كبير و مثروديطوس و فادزهر حيوانى مجرّب است . و از جملهء ترياقات كه اثر عظيم دارد ، پوست بيخ كبر و روغن گاو است . و حيوانى كه آن را « پيش موش » گويند جليل النفع است . [ 1726 ] قرون السنبل : خوردن او ، سياهى زبان و بول الدم و اعراض سرسام آرد . علاج : قىء فرمايند به آب صعتر يا روغن گاو و بنفشه . و بعد از تنقيه ، كافور به گلاب و قرص كافور را با دوغ گاو و آب خيار و لعاب بهدانه و اسبغول و آب انار و شيرهء