علاج : جراحتى كه برين اعضا افتد ، بايد كه آن را روزى چند ملتحم شدن ندهند تا از حدوث ورم محفوظ ماند و همگى عنايت بر آن گمارند كه ورم نكند ؛ زيرا كه در تورم عصب ، خوف تشنّج دماغ و هلاكت است . و تدبير آن است كه احتياط نمايند تا آب سرد و هواى سرد و آب گرم و روغن سرد و روغن كه بسيار گرم بود بدان عضو نرسد و در ابتدا به جز تسكين درد مشغول نگردند . و آن ، چنان باشد كه روغن زيت يا روغن گل يا روغن كنجد نيم گرم كنند و خرقه بدان آلوده بر زخم گذارند . و روغن نيم گرم بايد كه مايل به طرف گرمى باشد و تمام عضو را بدين روغن چرب دارند و از زيت الانفاق يا روغن آس و گل ، موم روغن سازند و بر زخم نهند . و اگر بيمار خشك مزاج و صلب اللحم بود ، قدرى فرفيون نيز درين موم روغن داخل سازند . و در امزجهء شديد الرطوبت چون زنان و كودكان ، علك البطم باريك ساخته و با اندك زيت سرشته بر زخم پاشيدن نفع دارد . [ 1653 ] فايده : انفاق ، غورهء زيتون را گويند و روغنى كه از آن برآرند وى را زيت الانفاق نامند . هرگاه عصب ورم كند ، آرد باقلا و نخود و كرسنه و ترمس و جو به سكنجبين كه بسيار ترش نباشد سرشته ضماد نمايند . و اگر حرارت شديد بود ، اين مرهم برنهند : كندر ، توبال نحاس ، قنه ، زيت ، موم ، سركه و زاج ، از هريك مقدارى مناسب بگيرند و زاج به غايت كمتر باشد و همهء ادويه را در سركه سحق بليغ نمايند پس در ديگ سنگى انداخته نيك بگردانند تا همه يكسان گردد [ و ] چون اين مرهم بر زخم گذارند ، قطعهء صوف به سركه و زيت آلوده بالاى آن نهند به شرطى كه حرارت شديد بود و از عفونت نگاه دارند تا عضو فاسد نشود . و اگر سر جراحت تنگ بود ، دهان آن را بگشايند تا چرك در آن نماند [ و ] موجب عفونت نگردد . و بايد كه جراحت عصب را در شب و روز دو بار بگشايند خاصه اگر لذعى و وجعى رنجه دهد . و هرگاه تشنّج در عصب افتد ، سزاوار آن است كه عصب كشيده شده [ را ] به زودى قطع نمايند تا دماغ از تشنّج و مريض از هلاك ايمن ماند . و بعد [ از ] قطع عصب ، آنجا و به نواحى آن به روغن تكميد كنند خاصه روغن بنفشه و مهره‌هاى پشت و گردن و سر را به روغن بنفشه و پيهء بط و پيهء ماكيان چرب سازند .