علاج : فصد كنند از طرف مخالف . و در ابتدا جهت تقويت عضو و ردع ماده ، صندلين و فوفل و گل ارمنى و ماميثا و اقاقيا و گل سرخ و كاسنى طلا نمايند . و استعمال اين روادع بر نفس ورم مذكور وقتى سزاوار است كه وجع به شدت نباشد تا بعد [ از ] استعمال روادع مشتدّ نگردد . و ايضا مادهء او از دفع اعضاى رئيسه نبود و گرنه ادويهء مذكوره بالاتر از محلّ ورم استعمال نمايد نه بر نفس عضو تا ديگر ماده را آمدن ندهد و آنچه آمده است او را دفع نسازد و اين هم بعد [ از ] تنقيهء تمام توان كرد تا بىمضرت باشد . و روز ديگر كه ايام تزايد است ، با ادويه رادعه ، قدرى ادويهء مرخيه چون آرد جو و گشنيز تر و خطمى و خبازى نيز داخل سازند . و بعضى اندكى از محلّله مرخيه چون بابونه و اكليل و شبت نيز گفته‌اند كه با رادعات ضمّ سازند در تزايد . و چون به انتها رسد و از افزون بايستد ، مرخيات محلّله چون آرد باقلى و خطمى و خبازى و بابونه و مانند آن به كار برند . و بعضى گفته‌اند كه روادعات و مرخيات محلّله بالمناصفه به هم ممزوج ساخته در انتها استعمال بايد كرد . و هرگاه به انحطاط افتد و روى به كمى نهد ، ادويه محلّله فقط استعمال نمايند بالاتفاق ؛ چون بابونه و اكليل و تخم كتان و تخم حلبه و مانند آن . [ 1467 ] فايده : در جميع اورام ، از احوال اربعه غافل نبايد بود . و در ابتدا ، رادع و در تزايد ، جمع ميان رادع و مرخى و در انتها ، مرخى و محلّل و در انحطاط ، محلّل صرف به كار بايد بست . و هرگاه مادهء ورم به تحليل نرود و روى به جمع شدن نهد ، چيزهاى منضج و پزنده چون تخم كنوچه [ يعنى بذر المرو ] و تخم كتان و انجير و مانند آن ضماد نمايند تا پخته گردد ؛ پس اگر خودبه‌خود نشكافد ، به سرگين كبوتر و اشّق ، و گرنه با آهن بشكافند . انتباه : بعد از فصد اگر به تليين طبع حاجت آيد ، مطبوخ فواكه و امثال آن توان داد . [ 1468 ] فايده : اندر تدبير ورمى كه از ضربه و سقطه حادث شود : هرگاه از اسباب خارجيه آماس در بدن پديد آيد ، نظر كنند كه بدن ممتلى است از خون يا نه و آماس كمتر است يا عظيم : پس اگر بدن از كثرت اخلاط پاك باشد ، بايد كه ادويه مرخيه و محلّله و روغنهاى نيم گرم استعمال نمايند و آب نيم گرم تنطيل فرمايند [ و ] اگر بدين قدر زايل نشود ، شرط زنند بر نفس ورم تا خون برآيد و باشد كه بعد [ از ] شرط ، وضع محاجم نمايند تا خون بتمامه برآيد . و آنجا كه بدن ممتلى باشد ، فصد بر ديگر تدابير مقدم دارند و به نواحى آماس رادعات طلا فرمايند .