علاج : اگر سبب سدّه امتلا بود ، نخست فصد كنند و اگر بعد [ از ] فصد ، درد در جانب چپ پديد آيد ، باز فصد نمايند . و اگر امتلا مفرط بود ، به چيزهاى ملايم طبع را بگشايند بعد از فصد . و پس از تليين ، جهت تفتيح سدّه ، سكنجبين بزورى معتدل و ماء الشعير و مانند آن دهند هرچه مجلّى بود امّا شديد الحرارت نباشد . و پيش از تنقيه ، زنهار به تفتيح سدّه نكوشند كه ضرر دارد . و چون تب به انحطاط افتد يا بگسارد ، به حمّام برند و آب نيم گرم بسيار ريزند و به آبزن نشانند زمانى طويل و آرد جو و باقلا و سبوس گندم و تخم خربزه و مانند آن چون بيخ سوسن و اشنان اصفهانى كوفته بر بدن مالند و غسل كنند . و هرگاه اين تب معاودت كند و به نوبت همىآيد ، بايد كه چهار ساعت پيش از نوبت به حمّام برند و به آبزن نشانند و بعده [ يعنى پس از آن ] در مسلخ يعنى جامه خانه بخسپانند چيزى پوشيده تا عرق آيد كه بدين تدبير بسيار باشد كه تب نيايد و در تب مطبقه نيز تدبير مذكور نفع تمام دارد . و « جالينوس » گويد اگر طبيب جاهل درين تب غذا بازگيرد ، تب مذكور به حمى حادّه منتقل گردد . فايده : حمّى يوم سدّى كه از امتلا پديد آيد ، علاج او بعينه علاج سونوخس است ؛ پس آنجا كه سال و عمر و سحنه و قوت و فصل سال و عادت مريض موافق بود ، چندان خون گيرند كه بيم غشى شود و بدانند كه در انواع حمى يوم ، خوف آن است كه به دقّ بازگردد ؛ بخلاف اين نوع . اگر سبب سده غلظ اخلاط بود ، علاج همان است كه در امتلايى ذكر يافت مگر فصد كه در اينجا بدان حاجت نباشد و بالفرض اگر فصد كرده شود ، به حسب حاجت [ بايد خون گيرند ] امّا خون بسيار گرفتن هرگز رخصت نباشد . و در اين حالت ، شراب افسنتين و طبيخ تخم باديان و پوست بيخ او و پوست بيخ كرفس و سكنجبين بزورى گرم و جز آن هر چه ملطّف بود سود دارد . و غذا ، كشك جو با اندكى تخم باديان پخته سازند و سبوس آب به روغن بادام مناسب است . و دلك بسيار در حمّام نفع دارد . [ 1363 ] نوع شانزدهم : آنكه بشره درشت و كثيف شود و مسام بسته گردد « 1 » و بدان سبب حرارت و ابخره اندرون بازماند و روح را گرم كند و تب پديد آيد . و سبب درشت و كثيف شدن بشره و انسداد مسام ، پنج است : يكى ، چرك كه از ترك حمّام بر بدن گرد

--> ( 1 ) . قاموس القانون : Ichthyotic ephemeral fever .