[ 1230 ] فصل [ شانزدهم ] : اندر دوالى صفن « 1 » و صلابت [ او ] بايد دانست كه صفن ، جلد خصيه است و دوالى او آن است كه بر كيس و حوالى آن رگ‌هاى بسيار ملتوى دوالى مانند [ يعنى مثل رگ‌هاى واريس ] ظاهر شود . و صلابت صفن ، آن است كه سختى و درشتى بر كيس عارض شود فقط . فايده : گاه باشد كه در صفن ، باد غليظ محتبس شود و تواتر [ و ] اختلاج آرد . و گاه باشد كه اين تواتر و اختلاج در جرم خصيه افتد و مشى متعذر شود . [ 1231 ] فايده : دوالى و صلابت بيشتر به خصيه چپ افتد ؛ « لأنّ جانب الأيسر أضعف و أبرد لبعده عن الكبد » « 2 » . علاج : جهت دوالى صفن ، آنچه در دوالى پاى گفته خواهد شد به كار برند . و براى صلابت او هرچه در ورم صلب خصيه ذكر يافته استعمال نمايند و قىء [ و ] تضميد ادويهء محلّله مليّنه در هر دو نافع است . [ 1232 ] فصل [ هفدهم ] : اندر استرخاء الصفن وى ، آن است كه پوست خصيه فرو هشته شود و بيضه به حال خود باشد و اين استرخاء ، گاه باشد كه به درجه [ يى ] رسد كه [ خصيه در ] وقت برخواستن زير پاى بماند . علاج : ادويهء سرد قابض چون مازو و آس و گل سرخ و عدس و قرط و گلنار و جفت بلوط و كزمازو ضماد كنند و به آب آنها نطول سازند .

--> ( 1 ) . قاموس القانون : Scrotal varices ; varicocele . ( 2 ) . ترجمه : « زيرا طرف چپ بدن به سبب دوريش از كبد [ كه يك منبع مهم حرارت بدن است ] سردتر و ناتوان‌تر است .