[ 645 ] باب نهم : در امراض شش و سينه . [ 646 ] تشريح ريه . [ 647 ] فايده : هوا ، روح نمىشود ؛ بلكه مركب روح است ؛ چنان‌كه آب ، مركب غذا است . [ 648 ] فصل اول : در شناختن احوال نفس بر وجه كلى ؛ كه مشتمل است بر انواع تنفس‌ها و تاكيد بر عينيت آنها با انواع نبض و وحدت منفعت آنها و فرق آنها باهم . و بحث از مغيّرات نفس كه از ريه باشد يا به مشاركت . [ 649 ] فصل دوم : انواع نفس ناطبيعى ؛ يعنى عظيم ، صغير ، شديد ، شاهق ، طويل ، قصير ، سريع ، بطى ، متواتر ، بارد ، مختلف ، متضاعف ، نفس المنخرى ، منتن ، نفس العسر و الضيق و تقلّص الحجاب . و دلالت هريك بر احوال ناطبيعى بدن و علاج هريك . [ 650 ] فصل سوم : در ربو ؛ يعنى تنفس پىدرپى چون فرد دويده ؛ كه چهارده قسم است . [ 651 ] فرق ضيق النفس ، ربو و بهر . [ 652 ] اول : خلقى ، كه بىدرمان است . [ 653 ] دوم : از حصول بلغم غليظ در ريه يا از سينه يا احشاء يا سر يا متولد در خود ريه . [ 654 ] تنبيه : ربو ، نوبه دارد ؛ چون صرع ، تشنّج و درد مفاصل ؛ پس در حالت صحت نبايد از درمان آن غافل بود . [ 655 ] فايدهء جليله : تدابير لازم در خورد و خوراك مبتلا به ربو و ذكر ادويهء عظيم المنفعت در ايشان . [ 656 ] ذكر فوايد عظيم النفع جهت تعيين كردن موضع ماده در ربو . [ 657 ] فايده : مزاج اصلى ريه و علائم تغيير مزاج آن . [ 658 ] ذكر ادويهء مفرد مفيد در ربو . [ 659 ] سوم : از امتلاى ريه و سينه از بخارات قلب . [ 660 ] چهارم : از سوء مزاج گرم مفرط شش . [ 661 ] پنجم : از استرخاى عضلات سينه و ضعف حرارت غريزى در تحريك آنها . [ 662 ] ششم : از خشكى مفرط ريه و در نتيجه انقباض آن . [ 663 ] هفتم : از غلبهء برودت بر ريه و تناول مبردات . [ 664 ] هشتم : از امتلاى منافذ تنفسى از باد غليظ . [ 665 ] نهم : از ريزش مادهء بسيار در سينه . [ 666 ] فايده : كيفيت تولد سرفه از آماس احشاى مجاور . [ 667 ] دهم : از امراض حادّهء نزديك به بحران . [ 668 ] يازدهم : از ورم شش يا ديگر اعضاى مجاور وى . [ 669 ] دوازدهم : از تقلّص الحجاب كه در فصل دوم گفته شد .