مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى
مقدمه و فهرست 10
طب اكبرى ( فارسى )
ظرفيتهاى اين كتاب و برآورد نيازهاى تحقيقى آن صورت گرفته به اين شرح مىباشد : الف ) تصحيح دقيق متن كتاب براساس مقابله با سه نسخهء فارسى و يك نسخهء اردو و انتخاب عبارات صحيح و منطبق با موازين طبى و تقارن معضلات نسخهها با ساير متون طبى معتبر و افزودن توضيحات لازم و نيز ذكر متن نسخههاى مشكله در پاورقى . ب ) افزودن كلمات ، توضيحات و يا حتى جملاتى كه در بهينهسازى ادبى و محتوايى متن مفيد بودهاند در درون [ ] . ج ) انتقال تراكيب ادويهء موجود در متن و برخى توضيحات مولف به پاورقى به جهت نظم بخشيدن به متن و دسترسى بهتر به اين مطالب ؛ زيرا در نسخههاى خطى اين كتاب اى بسا نام دارويى و يا تعبيرى برده مىشود اما شرح آن در پايان مطلب و در صفحهء بعد و يا حتى چندين صفحهء بعد كه بحث به اتمام رسيده ذكر شده است . د ) افزودن فهارس فنى ( اعلام ، اماكن ، ابزار ، كتب و اندازهها ) ه ) فهرست تفصيلى كه اهميت آن در احياى كتب قدماء بر اهل تحقيق پوشيده نيست . « 1 »
--> ( 1 ) . در اينجا لازم است توضيحى دربارهء اهميت و روش استفاده از فهرست تفصيلى اين كتاب نگاشته شود تا چراغى فراروى مبتديان و تذكر و نكتهآموزى براى متخصصان طب سنتى باشد . اهم استفادههاى اين فهرست از اين قرار است : 1 يافتن برخى مطالب كه در محل خود ذكر نشده و در ابواب ديگر پراكنده است ؛ مثلا بحث « سيلان منى زنان » تحت عنوان « انتباه » در اواسط امراض تناسلى مردان ذكر شده است . و يا وقتى بحث از اورام بيضهها مىكند ، قسم اول را به « ورم گرم بيضهها » اختصاص مىدهد و بعد از اتمام اين بحث و ورود در مطالب بعدى در پايان تحت عنوان « انتباه » از عوارض سوء ورم گرم سخن مىگويد و دهها دست از اين مطالب . 2 امكان تحقيق در متن كتاب از مباحث و عناوين و سرفصلهاى مختلف علوم طبى ؛ مثلا اگر كسى بخواهد دربارهء سببشناسى امراض ، امراض حادث از سردى ، گرمى و يا طبيعت و مباحث مربوط به آن يا دربارهء درمانهاى غير دارويى چون ورزش ، فصد ، حجامت و . . . تحقيق كند ، مرور فهرستهاى اينچنين كه جهت تمام متون طبى بايد نگاشته شود ، ابزارى است كه به يارى محقق مىشتابد . 3 يافتن مرض در كتب طبى ؛ زيرا اسامى امراض طبى غالبا عربى يا يونانى هستند و لذا اگر كسى به يك نوع بيمارى مبتلا شده و نمىداند تحت چه عنوانى است ، همينكه به امراض ويژهء آن عضو در فهرست رجوع كند ، شرحى فشرده در يك سطر از هر مرض در مقابل آن را خواهد يافت كه به خوبى او را به مقصد خود رهنمون مىشود ؛ خصوصا در امراض پوستى و آرايشى و اورام كه تكثر و تقارب معنوى و تشابه ظاهرى آنها نياز به اين ضرورت در اين -