دوائى كه چون بر جوشش مالند از تقرح بازدارد و استعمال آن بر قروح نيز اصلاح بخشد : عناب را در روغن گاو بسوزانند و توتياى مغسول در آن آميزند و صلايه كنند تا يك ذات شود ، پس به كار برند . و ديگر كه جوشش را فرو نشاند و قروح را اصلاح بخشد : روغن سرگين خر سه روز بمالند و بعده استحمام كنند و بدن را به آب ادويه مذكوره بشويند . و اگر بثور ديگر ظهور همى كند بايد كه حنا به آب كاسنى و سركه سرشته طلا نمايند و روغن زبل الحمار تكرار فرمايند و تا چند روز همين‌سان كنند تا كه اثرى از آن نماند . [ طريق اخذ روغن زبل الحمار ] و طريق اخذ روغن زبل الحمار آن است كه سرگين را نيم خشك درست بيارند و در حفرهء كوچك انْگِشت بيفروزند و بالاى آن سرگين را اندازند و بالاى سرگين صحن كاسى واژگون درپوشند ، به نوعى كه آبهاى آن قدرى از زمين برداشته بود و دود بخار از آن نتواند برآيد ، در اندك زمان عرق چرگين زر و غليظ از آن زبل متصاعد شده در صحن خواهد نشست ، آن را برداشته ، عرق مذكور برگيرند و در ظرفى بدارند و به عمل آرند . السعفه و اين عبارت است از قروح كه در سر و روى افتد و گاه باشد كه در جميع بدن پديد آيد عند سد مسامات شعور . و وى اقسام است ، اما آنچه در اطفال كثير الحدوث است ، سعفهء رطب بود و آن را شيرينج گويند و زرداب از اين مىتراود . علاج : تنقيهء مرضعه نمايند به فصد و اسهال و اصلاح غذا فرمايند و از طفل نيز خون بگيرند به حجامت و ارسال علق و تعديل دم فرمايند به اشربهء مناسبه . و اگر پشت گوش طفل را چاك كنند يا رگ پس گوش فصد نمايند و خون آن بر سعفه مالند زود نفع كند . و مرضعه را سفوف هليله و انيسون و شكر بخورانند تا چند روز . و اين دوا جهت سعفهء مذكور مجرب است : كميله ، حنا ، مردارسنگ ، مازو ، پوست انار ، زردچوبه ، جمله برابر بسايند و موم در روغن گل ، يا روغن كنجد بگذارند و ادويه بدان بسرشند و سركه انگورى اضافه كنند و به هم برزنند و به كار برند . و هر گاه دوا بر سر نهند بايد كه نخست موى را بتراشند ، يا به مقراض دور كنند ، بعده دوا به كار برند . و كذلك اگر پوست بر قرحه باشد آن پوست نيز بايد قطع كرد تا قرحه ظاهر شود . ديگر كه به سعفه نفع تمام دهد ، آرد نخود يك مشت توتيا بريان كرده و باريك ساخته ، اندكى هر دو را در جغرات ترش آميزند و كف مال كنند تا خمير مانند شود ، پس بمالند و بعد يك پاس بشويند ، در يك هفته اثر تمام مىكند . و حلق شعر با قرص آن نيز در اينجا شرط است عند استعماله على الرأس . [ سحج الفخذ و نحوه ] بايد دانست بسيار باشد كه در كش ران و بغل و بن گوش و چين‌هاى گردن از گرما و چرك خراش پديد آيد و در كش ران بيشتر افتد به واسطهء حدة بول . علاج : آش و گل سرخ و اصل السوس و سعد ، آرد جو ، آرد عدس ، تنها ، يا مركب مع بعض بگيرند و به غايت نرم بسايند و بپاشند . و احسن آن است كه نخست آن موضع را به آب بشويند ، بعده اين اشيا بپاشند و به دستور : گل سرشوئى فقط پاشيدن ، خراش ضعيف را بِهْ كند و اگر هم احتياج افتد مرهم مناسب به كار برند . ثولول فزونى