و بدانند كه رياضت معتدله و بدن به آب گرم اكثر شستن ، در اينجا سود دارد . و شرب شراب ريحانى و تناول اغذيهء طيب الرائحه در فساد رائحه لبن نفع‌مند است . و هر گاه شير رقيق بود ، از رياضت باز دارند و به ترقه امر نمايند و از اغذيه طيب الرائحه آنچه مولد خون غليظ بود خورانند . و اگر مانعى نباشد شراب حلو يا عصيرهء عنب بنوشانند كه نفع تمام دارد . و خواب بسيار كردن سودمند است . و هر گاه شير گرم بود و مزاج مرضعه حار باشد ، تعديل مزاج كنند . و بايد كه مرضعه قبل از تناول غذا شير ندهد ، چه ، در نهار حرارت مشتعل مىباشد و سكنجبين با شراب رقيق مجموعين و مفردين اثر كلى دارد . و به دستور ، اگر سبب فساد برودت باشد ، اغذيه و ادويهء مسخنه به كار برند . و تدابير مبرّده و مسخّنه در قلّت لبن مشروحا گفته مىشود به انتباه جدا . انتباه اندر تدبير قلّت شير آنجا كه از حرارت بود تأمل كنند كه حرارت در تمام بدن است يا در ثديين فقط ، اگر در تمام بدن است ، حسب سبب ، تعديل يا تنقيه بايد كرد و اگر در ثدى بود فقط و اول علامات آن ، ملمس او گرم بودن است ، تضميد مبرّدات كافى است و شرب معدِّلات خفيفه وافى . و بهترين اغذيه ، آنجا كه سوء مزاج گرم سبب قلَّت لبن باشد ، كشك شعير است و اصفاناخ و امثال آن . و آنجا كه از برودت بود ، يا از سدّه ، يا از ضعف قوت جاذبهء ثدى ، زياده كرده شود در غذا هر چه لطيف مائل به حرارت بود و خوردن تخم گذر مفيد است و نفس گذر به غايت مفيد و تعليق محاجم نارى بلا تعنيف تحت الثديين سودمند . و آنجا كه سبب قلّت لبن ، قلّت تناول غذا باشد ، حسوها كه از شعير و نخالهء حبوب ساخته باشند بخورانند و توفير در غذاى مناسب فرمايند . و واجب است كه در حسوها و غذا ، اصل رازيانج و تخم او و تخم شبت و شونيز داخل نمايند . و پستان شيردار ميش و بز ، پخته خوردن در تكثير شير به غايت مفيد است . و مجرب‌ترين ادويه در اين باب اين است كه يك درم از ارضيه يا خراطين خشك در ماء الشعير ايام متواليه همىدهند و سلاقهء رؤس سمك مالح در ماء الشبت همين عمل دارد . اكنون چند دوا كه در غزارت و توفير شير نفع كثير دارد ذكر مىشود : روغن گاو ، يك اوقيه بگيرند و بر يك كاسهء شراب صِرف بريزند و بنوشند . ديگر ، طين و سمسم بگيرند و به شراب آميزند و صاف نموده بنوشند . و بر ثدى ، ثفل ناردين با زيت و لبن اتان ضماد كنند . ديگر ، بادنجان در آب بجوشانند و جوف آن يك اوقيه بگيرند و در شراب آميزند و بنوشند . ديگر ، نخاله و فجل در شراب بجوشانند و بنوشانند . ديگر ، بزر شبت سه اوقيه ، بزر جندقوقى ، بزر كراث از هر يك ، يك اوقيه ، بزر رطبه حلبه ، هر يك دو اوقيه ، جمله ، كوفته ، بيخته ، به عصارهء رازيانج و به عسل و سمن آميزند و به قدر حاجت بدهند . و بدانند كه بسيار ماليدن پستان در تكثير لبن اثر تمام دارد . و هر گاه سبب فساد شير ، كثرت آن بود ، كه متراكم شده و كثيف گشته باشد ، تدبيرش تنقيص وى است به تقليل غذا و به تناول اشياى قليل الغذاء و تضميد كمون و خل با طين حر ، يا عدس مطبوخ به سركه بر سينه و ثدى نفع دارد و شرب آب شور مفيد .