فائده در تدبير فطام يعنى از شير بازداشتن بايد دانست كه مدت طبيعى ارضاع دو سال است ، پس در شروع سال سوم از شير بازدارند اگر مانعى نبود و قبل از فطام هر گاه طفل را خواهش تناول غير شير پديد آيد اندك اندك بدهند از اغذيهء مناسبهء ملائمه . و چون ثنايا ، يعنى دندان پيشين برآمدن گيرد ، در غذاى قوىتر رخصت دهند به تدريج . و اصلا چيزى كه در مضغ سخت بود ندهند ، كه موجب بطوء بروز دندان مىشود ، بنا بر تحليل مادهء آن به مضغ صلب . نخستين چيزى كه در اين وقت توان داد نان است كه مرضعه بخايد و بدهد ، بعد از آن ، نان به آب و عسل ، يا شراب ، يا به شير توان داد . و هر گاه غذا دادن گيرند ، آب نيز قدرى بدهند ، خاصه كه ايام گرما بود و طفل ميل به آب همىكند . گاه گاه آب به اندكى شراب ممزوج كرده دهند . و اصلا توفير در طعام و آب نكنند كه باعث امتلا نشود . و اگر امتلا حادث شود نشان آن به انتفاخ بطن است و بياض لون و جز آن از آثار امتلا ، بايد كه در اين حالت هيچ چيز وى را ندهند و به تنويم كوشند ، تا كه گرانى دور شود . و هر چون كه زمانهء فطام نزديك‌تر رسد در شير تقليل كنند و در غذا تكثير و شبها از خواب بيدار كنند به تكليف و شير دهند تا باعث تنفّر شود و روزانه طعام وافر خورانند تا حاجت به شير كمتر شود و مذمّت پستان نزد ايشان اكثر كنند ، تا كه وقت طعام بلا تعب مدعا حاصل آيد . و بعد فطام احسا و لحوم خفيفه توان داد . و نيكوترين اشيا شير و برنج است و هريسهء گوشت نرم و نان ميده و اشباه آن . و بهر اشتغال او از نان و شكر بلوطها سازند خرما مانند و گاه گاه يكان عدد به دست او بدهند . و كذا از لعبها و شغلها هر چه موجب فراموشى پستان و شير بود به كار همين برند . و اگر طفل به ياد پستان اضطرار كند و بگريد ، بايد كه چيزى تلخ غير مضر بر پستان طلا كنند و در دهن وى دهند تا از تلخى آن ، از آن تنفر كند . و حيله‌هاى ديگر در اين امر بسيار است و معروف . و بهترين موسم براى فطام بهار و پائيز است و عند الضرورة در آخر زمستان و آخر تابستان نيز مجوز ، اما در غلبهء صيف و شتا نشايد ، چه ، در صيف خوف است كه اسهال عظيم آرد و در زمستان سوء هضم و امثال آن . و اگر بنا بر ضرورت در گرما اتفاق افتد واجب است كه چيزهاى مسكن العطش كه ميل به قبض داشته باشد ، خنك كرده ، هر ساعت قدرى به دو دهند ، چون دوغ شيرين و شيرهء خرفه بو داده و امثال آن بايد داد . و از اغذيه ، پلاؤ خشكه و ماست و نان و مانند آن مناسب است . و از چرب بسيار پرهيزانند . و بر تارك سر حنا بندند يك روز در ميان و نشاسته در سركه و گلاب حل كرده بر آن محل طلا كردن جهت تشنگى طفلان به غايت نفع دارد . اما از آن كه استعمال سركه بر سر اطفال خالى از ضرر نيست ، تا ضرورت قوى نبود نتوان كرد و شبها حنا بر دست و پا بستن و ميانهء روز در دوغ گاو سرد نشاندن و تن بدان شستن مفيد است . و اگر در سرما بالضرور از شير باز گيرند بايد كه اغذيهء حارّه بالفعل خورانند و از آب سخت سرد منع نمايند و بدن را گرم دارند و دوا و فواكه هر چه دهند مناسب وقت