محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( شارح : مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى )
363
مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى )
به اطفال نرسد ، پس هر دو دست او را بگسترانند و هر دو ذراع را به هر دو زانو ملتصق سازند و پايها را با هم برابر بدارند و عمامه سبك بر سر پيچند يا قلنسوهء نرم و گرم پوشند و بعده به قماط درگيرند به طريقى كه معروف است . و قماط را بسيار محكم نهبندند كه اعضا را رنج دهد . و بايد كه بر شكم اناث نسبت به بطن ذكور سستتر بندند ، بهر آن كه كبر بطن در اناث مطلوب است جهة تحبل . و ظاهر است كه اگر قماط بر شكم چست بندند مانع كبر او مىگردد . و بايد كه به فاصلهء يك و نيم پاس يا دو پاس آن را بگشايند و ساعتى واگذارند تا دست و پاى بزند ، بعد گشادن قماط نيز اعضا را به نرمى بگيرند و بعده باز به قماط درگيرند . و حين بستن و گشادن ، پيش از افتادن رودهء ناف احتياط كنند ، تا آن را كوفتى و ايذا نرسد . و اگر ركوى چرب هر بار بالاى آن نهند يا آن محل را چرب كنند به مرهم پيه و زردچوبه نيكو بود . و هر گاه قندق از بول آلوده شود زود بگشايند و رختها را خشك نمايند تا اعضاى طفل از حدّت بول نسوزد . و امر به تعميم و لبس قلنسوه براى صيانت سر است از برد و محافظت اصابت نزله و زكام . و خانه كه طفل را در آن دارند معتدل الضوء ، مائل به ظلمت بايد ، چه ، شعاع قوى سلب روح باصره مىنمايد ، خاصه در وقتى كه ضعيف باشد . و به دستور از اصوات قويه و امثال آن كه موجب التوا و انزعاج اعضا و سوء خلق باشد باز دارند . و تا مضى اربعين يوم هر روز يك بار غسل داده باشند كه در باليدن تن و حفظ بدن اثر تمام دارد . و باشد كه روزى دو بار يا سه بار غسل دادن لازم آيد ، جهت ازالهء وسخ و عرق اندر ايام گرما . و باشد كه يك روز ، يا دو روز ، يا سه روز در ميان ، بل زياده بر آن ، غسل دادن مناسب باشد و در اين در صورتى است كه طفل ضعيف المزاج باشد ، يا سرماى شديد بود . و بعد چهل روز ، پس به هر هفت روز ، غسلى طفل را كافى است . و اگر در هفته دو بار غسل واقع شود ، خصوص در صيف ، از همه بهتر باشد . و اندر گرما آب بايد كه نيمگرم باشد و اندر سرما مائل به حرارت غير لاذعه ، كه غسل در حمام معتدل يا در محل محفوظ حمام مانند دهند ، تا اصلا شائبه رسيدن باد نباشد . و اندر حمام ، طفل را زياده از آن ندارند كه سرخى در بشره پديد آيد و برآمدگى روى نمايد ، چه ، زياده بر آن داشتن موجب تحليل رطوبات است لأن رطوباتهم تكون أسرع و أقبل للتحليل و صالحترين اوقات جهت غسل آن است كه بعد نوم طويل و پس از كمال هضم باشد و چون نوم اطول در غالب حال آن است كه به شب مىشود ، پس جهت غسل اول روز بهتر باشد . و اگر اندر آب غسل ، چيزهاى نافع جوشانيده باشند ، چون حنا و حلبه و امثال آن ، اولىتر است ، تا بىخطر بود . و بعد غسل و نشف بدن تدهين كنند . و بعد سقوط رودهء ناف تا كه ناف خشك نشده باشد روغن به ناف نرساند و بعد تدهين به قماط درگيرند . و اين تدهين زود زود پسر را تا چهار ماه و دختر را تا دو ماه مناسب است و پس از اين ايام بعد چار روز تا يك هفته تدهين بايد كرد . و بهترين ادهان براى پسر روغن گاو است و روغن دنبه و پيه تازه و دختر را به روغن بنفشه