و خوف امتلا افتد ، يا غذاى مأكول از حركت عنيفه كه بعد تناول وى واقع شود منبسط و متخضض شود ، يا از شرب آب كثير و مانند آن مشوّش گردد در معده ، واجب است كه فورا قى فرمايند و هيچ تدبيرى در سرعت اخراج غذاى فاسد به از قى نيست ، اما هر گاه وقت قى گذشته باشد ، يعنى غذا به امعا رفته باشد ، يا قى متعذّر بود به سبب مانعى قوى ، بايد كه اخراج به اسهال نمايند . و جهت اسهال ، اگر شرب آب گرم اندك اندك كفايت كند فهو المراد ، استعمال وى رسمى كنند كه مُحدر امتلا و جالب نعاس است و تن به خواب اندر دهند . و اگر خواب آيد مغتنم دانند ، تا كه دل خواهد خفته باشند ، بهر آن كه اطالت زمانهء خواب در اينجا لازم است ، تا جگر و عروق همه از آن غذا پاك شود . و اگر آب گرم كفايت نكند يا ميسّر نيايد ، نظر كنند كه طبيعت خود به خود دفع مىكند يا نه ، اگر مىكند و موافق مدعا مىكند فهو المراد ، كار بر آن واگذارند و الا مدد كنند به چيزى نرم ، كه لايق حال مريض باشد ، مثلا در محرورى ، اطريفل و جلنجبين مسهل و مانند آن كافى است . و اگر در جلنجبين قدرى صعتر كه مربّى به سركه باشد آميزند بهتر است و در مبرودى جواش كمونى و تمرى و شهرياران و مانند آن مناسب است . و نيكوترين چيزها بر اين چنين طعام ، تناول صبر سقوطرى است تنها به قدر نخود و اگر صبر نصف درم و هم‌چند آن علك الانباط و يك دانگ به ورق با هم آميزند و حسب حاجت دهند بهتر عمل كند . و خفيف‌ترين چيزها اين است كه به قدر دو نخود يا سه نخود علك البطم دهند ، تنها ، يا به ورق آميخته و به ورق بايد كه هم‌چند وى بود يا كمتر ، اما زياده نشايد . و ستوده‌ترين چيزها در اين باب آن است كه قدرى افيون مع شراب دهند . انتباه [ تدابير ديگر فساد غذا ] هر گاه چيزى از اين تدابير دست ندهد لابد است كه نوم طويل فرمايند و يك شبانه‌روز از غذا باز دارند ، پس بعد ظهور تخفيف به استحمام امر فرمايند و تكميد و تلطيف غذا لازم دارند . و اگر با وجود اين همه ، ثقل و تمدّد و كسل باقى بود بدانند كه عروق از فضول غذا ممتلى شده‌اند ، چه ، غذاى كثير مفرط بالفرض اگر در معده هضم يابد اما در عروق همچنان خام ميماند هضم نايافته و عروق را متمدّد مىسازد و احداث كسل و تمطى و تثاوب مىنمايد و گاه بود كه عروق را از غايت تمدّد بشگافد . و معلوم است كه هضم عروق نسبت به هضم معده ضعيف‌تر است و تا كه در معده كما حقّه غذا هضم نيابد در عروق به هضم نمىرسد چنانچه بايد . بالجمله هر گاه آثار امتلاى عروق از فضول غذاى مأكول پيدا آيند به مسهلات قويه كه به خروج مادهء عروق بود دفع آن بايد كرد . و آنجا كه حصول فضول در عروق به جز اعيا امرى ديگر احداث نكند چند گاه وى را تحريك بدهند به مسهل ، اما دست از نضج باز ندارند و بعد حصول نضج نظر كنند كه اعيا از كدام نوع است حسب وى تدارك نمايند . انتباه [ لزوم كم كردن مقدار غذا پس از سن شباب ] هر گاه سن شباب درگذرد و قوى ميل به ضعف كند واجب است كه غذا را از عادت كمتر نمايند تا فضول وى افزون نشود ، چه ، اگر غذا موافق