محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( شارح : مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى )
316
مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى )
عادت خورند و قوى بدان كفايت نمايند لامحاله فضول كثير از آن جمع آيد و احداث آفت نمايد و اين حكم بنا بر اكثريه است و گرنه شك نيست كه بعضى كسان در جوانى ضعيف الهضم و خراب حال باشند و بعد تجاوز از آن سن ، قوىّ الهضم و تندرست گردند و اينها خارج از اين كلاماند . قاعده اندر بيان آن كه طبخ طعام در كدام ظروف بهتر است و در كدام ظروف منهى است و هرچه بدان متعلق است بايد دانست كه هر ظرفى كه جيّد الجوهر است طبخ طعام در آن مستحسن است و آن اناى ذهبى است و فضّى و بعد آن اناى حديدى ، خاصه كه در غسل وى مبالغه همى كنند و زنگ بستن ندهند و آن را به قلعى اندودن مانع از زنگ بستن است . و بدانند كه دوام اكل اغذيه مطبوخه فى قدر الذهب مقوى قلب و رافع توحّش و مُزيل ضعف است و كذا مطبوخ فى قدر الحديد مقوّى مثانه و اعضاى تناسل است و موجب نعوذ ، به خلاف اناى نحاس كه طبخ طعام در وى خوب نيست ، خاصة كه تا دير پخته باشند و طعام كثير الدهنية وافر المائية بود يا ذى حموضت باشد و كذلك روغن و طعام چرب كه زمانى طويل در وى مانده باشد نشايد خورد . و بدانند كه اندودن وى به قلعى اگر چه مانع تمام نمىشود مر ظهور اثر نحاس را اما نسبت به آن كه بىقلعى بود به مراتب قليل المضرت است ، لهذا تأكيد كردهاند در تجديد قلعى كردن . و نهى شديد نمودهاند در استعمال اناى نحاسى قلعى ناكرده و قلعى رفته ، حتى كه اكثر اطبا زعم كردهاند كه مداومت اكل آنچه مطبوخ در نحاس بود جذام مىآرد و اغلب كه اين حكم مخصوص به غير قلعىدار باشد . و اناى صفر در حكم اناى نحاسى است . اما اناى فخار ، يعنى ظروف گلين ، طبخ طعام در وى مجوز است به شرطى كه زياده از يك بار نپزند . و كذا در اناى سنگين و جز آن كه رخو بود زياده از پنج بار نشايد طعام پخت ، بهر آن كه اجرام اين اوانى ذىتخلخل است و قدرى از اجزاى مطبوخ در مسام اينان محتبس مىشود و متعفّن مىگردد ، پس چون كرّت ثانيه طعام در آن بپزند اجزاى عفنه غذاى سابقه ، طعام ثانى را نيز فاسد مىسازد . و گفتهاند : ليس شيء يحدث الحمّيات العفنية كما يحدث هذا و كما يحدث الجرب القيح و أنواعا من الأمراض بكل إنسان بحسب غلظ الأخلاط و بحسب رقّتها و بحسب ما يلزمه من الدعة و من التصرف و الرياضة . بالجمله اجتناب از طبخ مكرر در سفال واجب است لما مر . انتباه [ در بيان لزوم نپوشاندن درب ظرف غذا ] طعام چون پخته شود و در صحاف برآرند بايد كه آن را نپوشند ، مگر به سرپوش مشبّك غربال مانند ، تا بخار وى باز نماند ، چه ، استرداد ابخرهء مذكوره در اطعمه موجب احداث سمّيّت است ، خاصه اگر ماهى بود ، يا مشويّات ديگر و در اثناى طبخ نيز سرپوش بايد كه مشبك بود تا بخار همى برآيد . اما اوانى كه در آن طعام بايد خورد ، چينى و آبگينه از همه بهتر است ، بهر آن كه در شرع نيز مرخص است به خلاف ذهبى و فضى كه شرعا اكل در آن حرام است . چون از ذكر طعام فارغ شديم