ماليخوليا را بنا بر ترطيب و تلطيف و تسخين و ترقيق مادهء غليظ . سوم اصحاب صداع بارد و اصحاب رمد را بنا بر تسكين وجع و انضاج ماده و ليكن نفعش در آخر رمد ظاهر است جهت تحليل بقاياى ماده مستكنّه . چهارم كسانى را كه بثور در حلق و عمور داشته باشند يا ورم در خلف الأذن بود بنا بر انضاج و تليين ماده ، بنا بر آن كه اين مواضع به واسطهء عصب از آب سرد ضرر مىيابند . پنجم كسانى را كه قروح در حجاب بود و تفرق اتصال در نواحى سينه باشد . و استعمال آب كه از آفتاب گرم شود بالخاصية برص مىآرد ، خصوص كه در ظروف مسين گرم شود در بلاد گرم و هنگام گرما . فائده در بيان احكام بعضى از مياه رديّه : بدانند كه آب شور مهزل و منشّف است و نخست اسهال مىآرد پس قبض ، بنا بر تجفيف رطوبات و لهذا احداث جرب و حكه مىنمايد و احكام مذكور منوط به تشرّب آن است و ترياق مصلحهء آب شور تناول چرب و شيرين است . اما غسل اعضا از آن مزيل جرب و حكّه و قوبا است و محلل خون بسته زير جلد و قاتل قمّل و قمقام و رعشه و فالج و استرخا و امثال آن ، امراض عصبى را نفعش به درجهء تمام . و خاصهء ماء البحر است كه چون افعى گزيده يا الم رسيده نيش هوام را در آن نشانند از نكابت سم سالم ماند و در استيصال فزونىهاى بواسير استنجا بدان سريع الاثر است ، خصوص صبيان را و مستسقى را بر ساحل بحر مأوى گرفتن و بر كشتى نشسته سير كردن بالخاصية نفع دارد . و بحر در اصطلاح اطبا درياى شور را گويند و آب شور عام است كه بحر بود يا از زمين شور پديد آيد يا نمك در آب شيرين انداخته باشند . و آب شور غير بحرى قريب به آب بحر است مگر در بعض خواص كه گفته شد . اما آب كدر و غليظ مولد حصات و سدد است لهذا مبتلا به شرب آن را تناول مدت را عقب آن لازم دانسته‌اند تا به اخراج اجزاى مسدوده ايمن گرداند از ضرر و ليكن كسى كه مبطون بود ، يعنى اسهال داشته باشد از ضعف معده در اكثر از آبهاى غليظ نفع مىيابد بنا بر بطوء انحدار آب مذكور . و آب نوشادرى مطلق طبيعت است خواه بنوشند خواه در آن بنشينند و خواه حقنه بدان نمايند . و آب شبى سيلان فضول بطن و نفث الدم و سيلان بواسير را نفع دارد و ليكن اغتسال بدان بيشتر حمّاى يوم استحصافى مىآرد و شرب وى حمّاى عفنيه ، بنا بر ايجاب او سده را كه موجب عفونت است و حدوث تپ از آب مزبور در ابدانى است كه مستعداند بهر حدوث تپ وى . و ابدان مذكور آن كسانند كه مسام ايشان تنگ بود و ارواح آنها گرم‌تر و استعداد حدوث سدد در آنان بيشتر . و ماى كبريتى ، يعنى آبى كه از زمين گوگرد برآيد مسخن و مجفف است و مسهل . و جلوس در آن جهت قوبا و بهق و جرب و تقشر جلد و وجع مفاصل و رياح بارده و صلابت سپرز و درد جگر و رحم و درد زانو و سعفه و تعقد عصب و جراحت گزيدن سباع را نافع است و شراب او مُضعف معده و باصره و مسخن جگر است . و ماى زفتى يعنى آبى كه از معدن زفت و قير خيزد ، شراب او مفتح و مسمن بدن است و محمر رخسار و مدمل قروح ، ليكن مورث قرحهء امعا است و محدث امراض حاره . و مصلح وى اغذيهء رطبه و صمغ عربى و گل ارمنى . و ماى مر ، يعنى آب تلخ مفتح سده و ملطف اخلاط غليظه و مفسد خون است و مصلحش شكر و عسل و طبخ . و ماى نحاسى ، يعنى آبى كه از معدن مس برآيد يا مس تافته در او مكرر سرد كرده باشند جهة بثور الفم و ورم لهات و وجع الأذن و