و دو نقطه فوقا و تحتا ، نقطه فوقانى قبة الأرض است و هذا بالضرور ارفع اجزاء الارض عندنا و نصف الخط ثالث كه فى ما بين نقطهء قطب شمالى ارض و نقطهء قبة الأرض است مسمى است به نصف نهار قبه . و بدانند كه تسميهء جهات اربعه نظر به شخصى است كه روى به مشرق كند طرف مواجه را كه شرقى است صبا گويند و طرف پست آن را كه غربى است دبور نامند و طرف راست آن را جنوب و طرف چپ آن را شمال . [ كيفيت تقسيم اقاليم ] اكنون دريابند كه حكما ربع مسكون را از خط استوا تا قطب شمالى ارض نود درجه تخمين كرده‌اند و از آن جمله سى درجه از سمت قطب خارج نموده عرض اقاليم را در شصت درجهء باقيه محصور مىدارند و عدم قابليت سى درجه مذكور مر تسكن و تعمير و نبات را بنا بر غلبهء برودت است كه به سبب مباعدت آفتاب در آنجا است و بعض چهل درجه از طرف قطب و ده درجه از طرف خط استوا نيز طرح دهند و اقاليم را در پنجاه درجه محصور دارند . و در علت اخراج ده درجه مذكور گفته‌اند كه در عين خط استوا به واسطهء غلبهء حرارت نيز تسكن ممتنع است ، پس نزد اينان در اقليم اول و خط استوا فصل ثابت مىشود به ده درجه به خلاف سابقين كه نزد اين‌ها بينهما فصل نيست . به هر تقدير بايد دانست كه هفت اقليم مانند هفت بساط مطوله از مشرق تا به مغرب را ستار است در ربع مسكون واقع‌اند برابر يكديگر ، اقليم اول طرف خط استوا است و طول آن سه هزار فرسخ است و عرض آن صد و پنجاه فرسخ . و اقليم هفتم طرف قطب شمالى ارض است و طول آن هزار و پانصد فرسخ است و عرض آن هفتاد و پنج فرسخ است و اقصر اقاليم همين است و ماوراى وى معموره‌اى نه . و ديگر اقاليم فيما بين اين هر دو اقليم به ترتيب واقع‌اند و در طول و عرض اقليم دوم كمتر از اول است و سوم از ثانى و چهارم از ثالث و پنجم از رابع و ششم از خامس و هفتم از سادس . [ در اختلاف هوا و مزاج و ساعات اقاليم سبعه ] و هواى هر اقليم عليحده است و مزاج سكان هر يكى جدا و ساعات ايام هر واحد مختلف . اما اقليم اول آنجا است كه غايت طول نهار اطول او دوازده ساعت باشد و ربع و ميانهء او سيزده و نصف . و اقليم دوم آنجا است كه سيزده ساعت باشد و نصف و ربع و ميانهء او چهارده . و اقليم سوم آنجا است كه چهارده ساعت باشد و ربع ميانه چهارده و نصف . و اقليم چهارم آنجا است كه چهارده ساعت باشد و نصف و ربع ميانه پانزده . و اقليم پنجم آنجا است كه پانزده ساعت باشد و نصف و ربع و ميانه شانزده ساعت . و اقليم ششم آنجا است كه شانزده ساعت باشد و نصف و ربع و ميانهء هفده ساعت . و اقليم هفتم آنجا است كه غايت طول نهار اطول او هفده ساعت باشد و نصف و ربع و ميانه هيجده و بعد اين خرابه بود و برد و برف مفرط باشد . [ در بيان ابتدا و انتهاى خط استوا ] و گفته‌اند كه خط استوا از جنوب مشرق ارض چين شروع شده است ، پس به جزيره‌اى كه در هند چمكوت گويند گذشته ، پستر به كنگ‌دژ كه از زمين چين است و به مستقر الشياطين مشهود مىرسد ، پستر به جزائر زرده‌اى كه مسمى است به ارض ذهب و به جنوب جزيرهء سرانديپ و بر شمال جزائر زنج و